The New York Times – New York

De Chinezen stappen massaal over op gekoeld en bevroren voedsel. Goed voor het levenscomfort en de voedselveiligheid, maar wat betekent het voor de planeet? Koeling is nu al verantwoordelijk voor 15 procent van het wereldwijde stroomverbruik.

‘Wij in Sichuan zijn echte eters,’ zegt Chen Zemin, ’s werelds eerste en enige diepvriesdumpling-miljardair. ‘We hebben een gezegde: Zelfs wie armoe lijdt, moet zijn tanden behagen.’ Hij glimlacht en klopt op zijn niet onaanzienlijke buik. ‘Ik houd van eten.’

De 72-jarige Chen had nooit plannen om dumplingtycoon te worden. Zoals bijna iedereen die opgroeide tijdens de Culturele Revolutie had hij zijn beroepskeuze niet in eigen hand. Op de middelbare school was hij een echte techneut. ‘Ik knutselde graag met transistors en kristalontvangers,’ vertelt hij. ‘Ik schreef me in aan de universiteit voor een studie in halfgeleiderelektronica.’ Maar de staat besloot dat Chen chirurg moest worden. Dus ging hij braaf medicijnen studeren en in zijn vrije tijd leerde hij koken: ingemaakte groenten, kip kung pao en natuurlijk dumplings.

Maar toen hij adjunct-directeur was van het Tweede Volksziekenhuis in Zhengzhou, een provinciestad tussen Shanghai en Beijing, sloeg de verveling toe. ‘Ik had gewoon niet genoeg te doen,’ zegt hij ernstig, de handen onder zijn kin gevouwen. ‘Ik liep wel overal te controleren of alles goed ging en ik moest vergaderen en zo, maar ik had het gevoel alsof ik alleen maar bezig was met theedrinken en de krant lezen.’

Hij hield zich onledig met Willy Wortel-achtig knutselwerk: de verouderde ziekenhuisapparatuur oplappen, radio’s van buren repareren – hij bouwde zelfs de eerste wasmachine van Zhengzhou. En hij kookte. De zelfgemaakte rijstballetjes die hij jarenlang als nieuwjaarsgeschenk uitdeelde waren bij vrienden en buren legendarisch.

En toen begon China zich open te stellen voor het Westen en zei Deng Xiaoping, de hervormingsgezinde opvolger van Mao, dat sommige mensen ‘als eersten rijk zullen worden’. En Chen, die zich niet alleen verveelde maar ook twee zonen had wier bruiloft hij moest betalen, wilde een van die mensen zijn. Al snel begon hij na te denken hoe hij, zoals hij het zelf zegt, ‘mijn rijstballetjes poten kon geven’. Chinese dumplings en rijstballetjes worden traditioneel in grote hoeveelheden gemaakt omdat het zo arbeidsintensief is: het deeg kneden en uitrollen, het vleesmengsel voor de vulling maken en dan met de hand al die dumplings maken die maar één dag goed blijven. Door zijn medische achtergrond had Chen wel een idee hoe hij de levensduur van zijn rijstballetjes met sesampasta en zijn pittige wantans met varkensvlees kon verlengen. ‘Als chirurg moet je organen en bloed ook gekoeld bewaren,’ zegt Chen. ‘Het werk van een chirurg is niet los te denken van koelsystemen. Ik wist al dat koeling de beste manier is om iets te conserveren.’

Met onderdelen uit afgedankte apparatuur van het ziekenhuis bouwde Chen een vrieskast waarin hij de rijstballetjes in twee fasen kon invriezen, zo snel dat zich binnenin geen ijskristallen vormden die de textuur zouden schaden. Zijn eerste patent betrof het productieproces voor de balletjes, zijn tweede de verpakking die ze voor uitdroging behoedt. Al snel besefte Chen dat zijn innovaties ook bruikbaar waren voor dumplings.

In 1992 nam de toen vijftigjarige Chen tegen het advies van zijn familie ontslag bij het ziekenhuis, huurde de bedrijfsruimte van een voormalig drukkerijtje en begon als eerste in China met het produceren van diepvriesvoedsel. Hij noemde zijn bedrijf Sanquan, een afkorting voor ‘Derde Plenaire Sessie van het Elfde Centraal Comité van de Communistische Partij China’: de bijeenkomst waarop het land in 1978 de eerste schreden richting vrije markt had gezet.