Le Monde | Parijs

Volgens de Franse schrijver Yann Moix maakt het weinig uit of Islamitische Staat zijn grondgebied in Irak en Syrië verliest. In een wereld waarin de grens tussen virtueel en reëel is afgeschaft, is IS een gemoedstoestand geworden.

In de kranten treffen we een stortvloed van analyses aan op het gebied van terroristische aanslagen. Dat is legitiem: iedereen wil zijn standpunt kwijt over de oorzaken en de gevolgen van wat er in Frankrijk gebeurt. Niemand heeft gelijk, niemand heeft ongelijk. Het gaat er in de eerste plaats om vorm te geven aan iets wat eigenlijk geen vorm kent. Iedereen in dit land van cultuur, deze natie van intellectuelen, probeert elke keer als er een aanslag plaatsvindt op zijn grondgebied wanhopig zijn scherpzinnige, goed geïnformeerde, intelligente kijk op de chaos te leveren. Dat is ontroerend, dat is achtenswaardig, dat is wat Frankrijk zo’n mooi land maakt.

Bij zo’n groot aanbod weet je niet meer wie je moet lezen, wie je moet geloven: sociologen, historici, theologen, filosofen en schrijvers verdringen zich om te ontginnen wat onontginbaar is. Want wat in de eerste plaats opvalt, als je de bladen van de afgelopen dagen leest, is de duizelingwekkende kloof tussen de kwaliteit van de auteurs en de middelmatigheid van de daders, tussen de intelligentie van de artikelen en de stuitende stompzinnigheid van de daden, tussen de diepzinnigheid van de commentatoren en de geestelijke armoede van de terroristen. De lezer heeft vaak het gevoel dat er op een wanhopige en overdreven manier duiding wordt gegeven aan iets wat uiteindelijk niet te duiden valt. Dat het vertoon van zo veel scherpzinnigheid ons onvermogen verloochent om een werkelijkheid te beschrijven die ons, van welke kant we haar ook benaderen, ontgaat. Alle subtiliteit van de wereld, afkomstig uit de beste pennen en de spitsvondigste hersenen, lijkt boter aan de galg gesmeerd en haast lachwekkend in het licht van wat er gebeurd is. Alsof de ideeën continu afketsen tegen het brok graniet dat de gebeurtenis is. Een gebeurtenis met haar eigen zuivere chemie, haar eigen ondoorgrondelijke oorspronkelijkheid en haar eigen onherstelbare realiteit. Het bijzondere van een aanslag is dat hij ons twee dingen leert: dat het onmogelijke nooit onmogelijk kan blijven, en dat het onbegrijpelijke altijd onbegrijpelijk kan blijven. Het onmogelijke is niet het tegengestelde van het mogelijke, het is het welslagen daarvan. Het onbegrijpelijke is niet het tegengestelde van het begrijpelijke, het is het mislukken daarvan.

Islamitische Staat zal het land worden voor al diegenen die geen andere geestelijke behoefte hebben dan er deel van uit te maken