Svobodne forum | Praag

Hoe controversieel ook, de zittende Tsjechische president Milos Zeman is lang niet zo gevaarlijk als minister van Financiën Andrej Babis, de miljardair en mediamagnaat die erop uit is om in 2017 de macht over te nemen.

De afgelopen drie jaar hebben heel wat politiek geïnteresseerde mensen zich afgevraagd wie voor de Tsjechische republiek het grootste gevaar is: onze via rechtstreekse algemene verkiezingen gekozen president Milos Zeman, of de oligarch Andrej Babis. Sommigen ook hebben waardering voor beiden. Voor Milos Zeman vanwege zijn harde opstelling tegenover migranten en voor Andrej Babis omdat hij ‘schoon schip maakt’. Eén ding is zeker: een groot deel van de bevolking ziet wel iets in een autoritair bewind. Voorstanders daarvan willen een krachtig leiderschap en zouden dat vooral ook graag opleggen aan de mensen die dat niet willen.

Straatarm

Het is geen toeval dat het verlangen naar een autoritair bewind en een zeer restrictief immigratiebeleid in vergelijking met westerse landen veel sterker is in de voormalige Oostbloklanden, waar de civil society door het communisme is weggevaagd. Het probleem is dat mensen aan wie door een onderdrukkend regime elk gevoel van eigenwaarde en zelfrespect is ontnomen, zich in zichzelf keren. Die situatie zorgt voor een goede voedingsbodem waarop autoritaire figuren en zelfs potentiële dictators gedijen.

Dus staan we nu voor een netelige keuze. Wie van de twee is het gevaarlijkst, Milos Zeman of Andrej Babis? Volgens de informele media zou dat Zeman zijn. In hoeverre het fenomeen Babis een risico voor de democratie vormt, is op grond van wat we van hem weten natuurlijk lastiger te bepalen. Maar het is wel een vraag die essentieel is – want het gaat in zijn geval om ontregeling van het democratische systeem, om duidelijke minachting voor de scheiding der machten, om het belemmeren van een eerlijke strijd tussen de politieke machten en om een doelbewuste, rechtstreekse aanval op de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. Niet dat Milos Zeman zich op deze punten onbetuigd laat natuurlijk. Maar hij haalt het niet bij Babis. Verre van dat zelfs. Alleen al vanwege het simpele feit dat Milos Zeman, anders dan Andrej Babis, straatarm is.

Zeman is zeker in staat om de vrije samenleving en de parlementaire democratie ernstig te schaden vanwege het – absurde – systeem van rechtstreekse algemene presidentsverkiezingen, dat heeft geleid tot een verschuiving in ons parlementaire stelsel richting een soort theatermonarchie. Maar ondanks zijn harde en egocentrische stijl van regeren, en ondanks alle pro-Russische retoriek, vormt Milos Zeman geen directe en structurele bedreiging voor het wezen van onze democratie. Bovenal ontbreekt het Zeman vrijwel aan personeel en aan een kliek trouwe hulptroepen, en een trol die bij het minste of geringste op Facebook losgaat, heeft hij ook niet. Hij wordt niet omringd door kruiperige hoofdredacteuren en beschikt evenmin over particuliere geheime diensten. Hij kan niet rekenen op die fascinerende schare corrupte hielenlikkers uit de Praagse elite, niet op die openlijk sympathiserende regeringsvertegenwoordigers noch op zijn talrijke vrienden bij de politie.