Moskovski Komsomolets | Moskou

Op 2 juni landden de Franse astronaut Thomas Pesquet en zijn Russische collega Oleg Novitski weer op aarde na een verblijf van zes maanden aan boord van het internationale ruimtestation ISS. Bij hun terugkomst verkeerde het Russische ruimtevaartagentschap in crisis.

Het Russische ruimtevaartagentschap Roscosmos is er slecht aan toe. De afgelopen twee jaar zijn er vijf kosmonauten vertrokken, en vijf andere staan op het punt hetzelfde te doen. De pijlers van het team zijn al weg: Maksim Soerajev, Roman Romanenko, Oleg Kotov, Sergej Revin en Aleksandr Samokoetjajev. In maart is het team Sergej Volkov kwijtgeraakt, een vakman pur sang, wiens vader ook kosmonaut was. En nu opnieuw een zware slag: Guennadi Padalka, een van de meest illustere kosmonauten van het ruimtevaartagentschap en houder van het wereldrecord ruimtedagen, heeft het team van trainingscentrum Joeri Gagarin eveneens verlaten. ‘Geen enkele kans om te vliegen, geen werk in het centrum, ik heb er genoeg van om niets te doen,’ was zijn commentaar. Je zou kunnen denken dat het om een geval op zich ging, als niet alle erfgenamen van Gagarin die ik te spreken heb gekregen, gepensioneerd of nog actief, precies hetzelfde hadden gezegd, zonder het met elkaar af te stemmen! We zijn dus getuige van ernstig mismanagement ten aanzien van de kosmonauten.

Mijn eerste reactie op de bekendmaking van dit massale vertrek was geschokt en verbaasd: ‘Waarom hebben jullie je mond gehouden en het probleem niet eerder aangekaart? Nu voltrekt zich een ramp!’ Maar zo zitten ze nu eenmaal in elkaar, deze militaire piloten en discrete ruimtevaartingenieurs: klagen heeft geen zin, je moet het zelf oplossen. Sorry dat ik het zeg, maar dat is discutabel, want jullie zijn van belastinggeld getraind om ruimtemissies uit te voeren, dus heeft de samenleving er recht op te weten op welke manier de staat gebruik heeft gemaakt van jullie capaciteiten, van jullie ervaring, van het enthousiasme waarmee jullie soms wel vijftien jaar op jullie eerste vlucht hebben gewacht! En anders hadden jullie, na uitgebreid te zijn getraind en maar maximaal twee vluchten te hebben gemaakt, jullie geluk elders kunnen beproeven.

Ervaringsoverdracht

‘Maar kijk eens waar ze naartoe gaan, ze willen allemaal parlementslid worden!’ zeggen boze tongen. Drie van de kosmonauten die de afgelopen tijd zijn vertrokken zitten nu inderdaad in de Doema (Roman Romanenko, Maksim Soerajev en Elena Serova), als afgevaardigden van de partij Verenigd Rusland, die momenteel aan de macht is. Ze doen hun best om zich nuttig te maken. Ik durf te wedden dat als ze nodig waren geweest in het trainingscentrum, men ze niet zou hebben laten gaan. Ze zouden graag vluchten hebben gemaakt, jongeren hebben opgeleid, hun ervaring hebben overgedragen. Maar dat is helaas niet gebeurd.

‘Iedereen in ruimtevaartkringen weet dat er al drie of vier jaar een ongezonde sfeer heerst in het trainingscentrum, als het niet langer is,’ vertrouwt de gerespecteerde kosmonaut Pavel Vinogradov mij toe. ‘Het conflict heeft langzaam doorgeëtterd sinds de samenvoeging van de drie teams: dat van het trainingscentrum Joeri Gagarin, dat van RKK Energia (het bedrijf dat de ruimteschepen bouwt) en dat van het Biomedisch Instituut van de Academie van Natuurwetenschappen. Het nieuwe team heeft als basis het trainingscentrum Sterrenstad, ten noordoosten van Moskou. Alle kosmonauten met een biomedische of ingenieursopleiding hebben er andere taken gekregen. De facto zijn we ons gespecialiseerde team van technisch geschoolde kosmonauten van Energia en medisch geschoolde kosmonauten van het Biomedisch Instituut kwijtgeraakt.’

Pavel Vinogradov voegt eraan toe: ‘De specialisten hebben al vijf jaar geleden voorspeld dat daarmee het hele systeem zou worden opgeblazen, en dat maken we nu mee. In plaats van zich te ontplooien als vaklieden, naar voorbeeld van de beroemde arts en kosmonaut Valeri Poljakov, die zich na zijn pensionering als kosmonaut in 1995 in de ruimtevaartgeneeskunde specialiseerde, moeten de beste ingenieurs en artsen nu op de schoolbankjes vegeteren tot aan hun pensioen. Want wat heeft dit unieke team van kosmonauten nog van het trainingscentrum te verwachten? Een eindeloze opleiding in de hoop dat je op een dag voor een vlucht wordt geselecteerd. Wat hebben topfiguren als Volkov of Padalka nog in zo’n systeem te zoeken?’