Middle East Eye | Londen

Vijf jaar na de dood van Moammar Gaddafi verkeert Libië in chaos. Dit geeft aanhangers van de voormalige leider de kans om voorzichtig terug te keren op het politieke toneel.

De situatie in Libië is zo chaotisch dat er wel van ‘libisering’ gesproken wordt. Het is een fatale combinatie van balkanisering – opsplitsing van een staat in autonome gebieden – en somalisering, waarbij een regering niet is opgewassen tegen gewapende milities. Op het moment telt het land drie regeringen. In de afgelopen vijf jaar zijn er in Libië twee keer algemene verkiezingen gehouden, is IS er actief geworden en laaien er voortdurend etnische conflicten op. De wetteloosheid is zo groot dat steeds meer Libiërs een terugkeer eisen van de Jamahiriya [‘staat van de massa’] van Moammar Gaddafi.

‘Wij willen herstel van de Jamahiriya die door een staatsgreep van de NAVO vernietigd is,’ stelt Franck Pucciarelli. Deze in Tunesië woonachtige Fransman is woordvoerder van een overkoepelende organisatie van Libische en internationale revolutionaire comités, die fungeert als het officiële kanaal van de gaddafistische ideologie. Hij vertelt dat zijn organisatie sinds 2012 in Libië en daarbuiten actief is. In Libië heeft ze 20.000 leden, terwijl er in de buurlanden nog eens 15.000 à 20.000 gevluchte ex-militairen klaarstaan om het land binnen te trekken. ‘Wij zijn in staat om een volksopstand te ontketenen; de chaos die nu in Libië heerst, komt door onze acties,’ verzekert de woordvoerder.

Typen aanhangers

Ahmed, een vroegere ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken die nu in Tunesië woont, is minder stellig. ‘We hebben van de instabiele situatie gebruik kunnen maken om terug te keren, maar we zijn er nog lang niet. Maar zo langzamerhand beginnen de Libiërs en de internationale gemeenschap wel in te zien dat Libië alleen onder de Jamahiriya regeerbaar is.’

De twee mannen zijn het eens over wat er na de herovering van de macht in Libië moet gebeuren: er moet een referendum – of beter gezegd een volksraadpleging – komen over het herstel van de Jamahiriya. De internationale gemeenschap zou daarbij waarnemers moeten sturen om toe te zien op een eerlijk verloop. De herboren massastaat zou moderner van opzet moeten zijn, met een Senaat waarin de verschillende stammen vertegenwoordigd zijn, een Tweede Kamer en vooral een grondwet, die er onder Moammar Gaddafi niet was.

Rachid Kechana, directeur van het Maghrebijns Centrum voor Onderzoek naar Libië, glimlacht als hij dit scenario hoort. Hij erkent dat de groene ideologie [groen is de kleur van de Jamahiriya] weer helemaal terug is: ‘Deze herwaardering van het oude regime is vooral het gevolg van de instabiele politieke situatie van na de revolutie. De aanhangers van Gaddafi maken hier handig gebruik van om hun plek terug te veroveren, maar echte steun onder de bevolking hebben ze niet. De Gaddafi-aanhangers zullen nooit meer aan de macht komen, maar ze kunnen nog wel, door strategische bondgenootschappen aan te gaan, een belangrijke rol gaan spelen.’

Mattia Tosido, Libië-specialist bij de European Council on Foreign Relations, onderscheidt drie typen Gaddafi-aanhangers: de getrouwen van Gaddafi’s lievelingszoon Saïd al-Islam, die sinds 2011 in de westelijke stad Zintan gevangenzit; de aanhangers van generaal Khalifa Haftar, in het oosten van het land; en ten slotte de Jamahiriya-orthodoxen. Franck Pucciarelli hoort bij die laatste – en fanatiekste – categorie.