Yeni Safak | Istanboel

In een opiniestuk in een krant die dicht bij president Erdogan staat, betoogt de Turkse historicus Mustafa Armagan dat de voormalige kathedraal in Istanboel weer een islamitisch gebedshuis moet worden, zoals in de Ottomaanse tijd.

In 1453 schonk Mehmet de 
Veroveraar de islamitische geloofsgemeenschap na de verovering van Constantinopel door de Ottomanen 
de Hagia Sophia-moskee. Tot in 1934 bleef die als moskee dienstdoen, tot er tijdens de seculiere republiek een koud en zielloos museum van gemaakt werd. Sindsdien kijken de Turkse 
en buitenlandse bezoekers, die er bij duizenden doorheen schuifelen, er met een onverschillig oog naar, ongeacht hun religie. De Hagia Sophia lijkt tegenwoordig nog het meest op een karakterloos stationsgebouw. Afgezien van de mozaïeken en een stel gekalligrafeerde schilden is alles met een heilig karakter eruit verdwenen, zorgvuldig weggeborgen. ‘Hagia Sophia! Wie heeft je zo durven ontbloten?’ 
weeklaagde de dichter Serdengeçti. 
De vraag is nog altijd actueel.

Wij eisen dat er in de Hagia Sophia weer islamitische diensten gehouden worden. Wij eisen dat de as van deze heilige plaats weer gaat gloeien, dat de islamitische wetten, de heilige Koran en de lof van de profeet dit prachtige monument nieuw leven inblazen. Sommigen brengen hiertegen in dat als de Hagia Sophia weer een moskee wordt, zij niet meer door iedereen bezocht kan worden en dat het 
toerisme daaronder zal lijden. Dat is een onzinargument. Is er ook maar één moskee in Turkije die niet openstaat voor bezoek?

Anderen vragen zich af hoe een bezoek dan zal gaan verlopen. Welnu, een 
deel van de centrale ruimte zal tijdens het gebed afgesloten worden. Zo gaat het ook in alle andere Ottomaanse moskeeën, met het verschil dat hier 
de galerijen op de eerste verdieping altijd open zullen zijn. Dat is sowieso praktischer, aangezien het grootste deel van de mozaïeken zich bovenin bevinden. Er zijn prima oplossingen 
te bedenken, als we maar willen. Ik zal hier niet ingaan op de overwegingen die ertoe hebben geleid dat van de Hagia Sophia een museum werd gemaakt. Liever vertel ik welke moeite is gedaan is om deze heilige plaats van zijn islamitische karakter te ontdoen.

Ottomaanse kunst

We weten dat sultan Mehmet de 
Veroveraar, nadat hij van de Hagia Sophia een moskee had gemaakt, er een mihrab [gebedsnis die de richting van Mekka aangeeft voor het gebed] en een minbar [hoge preekstoel] in 
liet plaatsen, evenals een bibliotheek, en dat hij naast het gebouw een Koranschool liet neerzetten. De kandelaars die om de mihrab heen staan, heeft Süleyman de Grote meegenomen van zijn veldtocht in Hongarije. De vier minaretten, gebouwd door de beroemde architect Mimar Sinan, 
zijn van Ottomaans ontwerp, net als de versterkingen die het instorten 
van het gebouw moesten voorkomen. In gebouwen naast de Hagia Sophia bevinden zich de tombes van de 
sultans Selim II, Murad III, Mehmed II en die van de onfortuinlijke kroonprinsen van Ibrahim I en Mustafa i, die er samen met hun ouders een 
laatste rustplaats hebben gevonden.

Ook de minbar, de verhoogde preekstoel van de muezzin en vier marmeren gebedsnissen zijn geslaagde toevoegingen uit het Ottomaanse tijdperk, net als de twee enorme marmeren vazen die Murad III uit Pergamon meebracht. Een van de keizerlijke gebedsnissen 
en de grote kroonluchter die aan de centrale koepel hangt werden 
geschonken door Ahmed III. De nis op de bovenetage, de soepkeuken [imaret], de Koranschool, de bibliotheek en de fontein voor de rituele wassing, de grootste in zijn soort, dateren uit de tijd van Mahmud i [de achttiende eeuw].

In de negentiende eeuw gaf Abdülmecid I de gebroeders Fossati de opdracht voor een renovatie. Er werden een 
keizerlijke galerij, een nieuwe trap naar de preekstoel en een muvakkithane (gebouw voor tijdmeting) aangelegd, en kalligrafische schilden aangebracht van befaamde artiesten, 
waaronder zelfs een paar van de 
sultans eigen hand. De acht enorme cirkelvormige schilden die de centrale koepel versieren en de schoonheid 
van het monument nog vergroten, zijn het werk van de geniale componist en dichter Kazasker Mustafa Izzet Efendi.