The New York Times | New York

Het nieuws over het Nederlandse cellenoverschot heeft nu ook Amerika bereikt. The New York Times verbaast zich vooral over het inventieve hergebruik van gevangenissen.

Nederland kampt met een probleem waar andere landen slechts van kunnen dromen: een gevangenentekort. Terwijl landen als België, Engeland, Haïti, Italië, de VS en Venezuela worstelen met overbevolkte gevangenissen, heeft Nederland een dusdanig cellenoverschot dat het een aantal penitentiaire inrichtingen aan België en Noorwegen heeft verhuurd. Andere gevangenissen zijn tot asielzoekerscentra omgedoopt.

Volgens het ministerie van Veiligheid en Justitie staat ongeveer eenderde van het totale aantal cellen leeg. Criminologen schrijven deze situatie toe aan de teruglopende criminaliteit van de afgelopen twee decennia en een penitentiair systeem dat de nadruk legt op rehabilitatie in plaats van opsluiting. ‘Nederlanders hebben een van oudsher pragmatische kijk op wetshandhaving,’ zegt René van Swaaningen, hoogleraar Criminologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, doelend op de Nederlandse liberale opvattingen op het gebied van softdrugs en prostitutie. ‘Gevangenissen zijn erg duur. In tegenstelling tot de VS, waar men geneigd is te focussen op de morele argumenten om iemand op te sluiten, is Nederland meer gefocust op effectiviteit.’

Herbestemming

Volgens het Nederlandse CBS is de geregistreerde criminaliteit in de afgelopen negen jaar met ongeveer een kwart afgenomen, wat in 2021 naar verwachting drieduizend leegstaande cellen tot gevolg zal hebben. De regering heeft in de afgelopen drie jaar negentien van de zestig gevangenissen gesloten, en vorig jaar bleek uit een uitgelekt rapport dat er meer sluitingen ophanden zijn.

Het zogenoemde gebrek aan gedetineerden heeft in Nederland tot het bedenken van creatieve oplossingen geleid. In gevangenissen die dienstdoen als asielzoekerscentra zijn voormalige cellen als gezinskamers ingericht – sommige zelfs nog met de originele celdeuren. In de voormalige Koepelgevangenis in Haarlem voetballen vluchtelingen op de grote overdekte binnenplaats. Een deel van de nieuwe opvanglocaties beschikt ook over sportzalen, keukenfaciliteiten en tuinen. In de voormalige gevangenis van Hoogeveen, in het noordoosten van het land, hebben de autoriteiten de hoge buitenmuren en het prikkeldraad laten weghalen en de celdeuren zo aangepast dat ze van binnenuit kunnen worden geopend, zodat de vluchtelingen zich er beter thuis voelen.

Woordvoerder Jan Anholts van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers zegt dat de overheidsinstelling erop toeziet dat er geen voormalige politieke gevangenen in de cellen worden gehuisvest, behalve als ze er zelf geen bezwaar tegen hebben. ‘We willen dat mensen zich veilig voelen.’