360 Magazine | Amsterdam

De Hongaarse premier Viktor Orbán, lid van het college van regeringsleiders van de EU, vreest dat ‘als het zo doorgaat’ met de huidige vluchtelingenstroom naar Europa, de Europeanen uiteindelijk een minderheid binnen de Unie zullen vormen. Orbán lijdt aan politieke elefantiasis: de EU telt ruim 500 miljoen inwoners, inclusief 10 miljoen Hongaren, en die zullen niet licht onder de voet worden gelopen.

Het riekt naar populisme, waarover New Yorker-journalist George Packer Thomas E. Watson aanhaalt, een demagoog uit Georgia begin twintigste eeuw, met een lange loopbaan in de Amerikaanse politiek, die Europese immigranten ‘het schuim der schepping’ noemde ‘dat bij ons werd gedumpt’.

Het is een eeuw later en de immigranten zijn vluchtelingen die het land waarin ze werden geboren uitgebombardeerd worden. Maar de uitspraak is wel kenmerkend voor het huidige klimaat in Europa. De Syriërs vluchtten al jaren naar Libanon en Jordanië. Maar deze landen, die na 1948 al honderdduizenden Palestijnen opvingen (inmiddels vier miljoen), zijn overvol geraakt, en volgens de wet van de communicerende vaten baant de stroom van menselijke ellende en wanhoop zich nu een weg naar Europa. Simpel: omdat men geen andere kant op kan. Naar het oosten, richting Rusland? Geen denken aan. Verder naar het zuiden, naar de Golfstaten, naar Saoedi-Arabië? Ook dat is geen begaanbare weg, zo groot is de liefde onder de Arabische broedervolken bepaald nooit geweest.

Vluchtelingen zijn niet welkom. Ook verderop, in de oorspronkelijke Unie, treden afweerreacties in werking – behalve bij de Duitse politici, dankzij hun historisch geweten en omdat die wat meer ervaring hebben met Heimvertriebenen.
Er is dus een beschamende humanitaire tragedie gaande, waarbij de grote spelers – de VS, Rusland, de verdeelde Arabische wereld, de EU in beperkte mate en China langs de zijlijn – ieder hun rol spelen en elk hun eigen belangen vooropstellen en -stelden. Om de vaak gebruikte titel van Gabriel García Márquez’ novelle nog een keer aan te halen; het is de kroniek van een aangekondigde mondiale tragedie, die zich nu naar een verrassend onvoorbereid Europa verplaatst heeft. Onder andere omdat het verschijnsel IS zich niet laat indammen volgens de beproefde politiek van ‘containment’.
Opnieuw treedt genadeloos aan het licht dat de EU in de huidige vorm geen unie is, maar een belangenvereniging van staten zonder gemeenschappelijk doel anders dan het eigenbelang van de afzonderlijke leden. Als na de Griekse crisis Europa ook hiervoor geen oplossing weet te bieden, worden de vooruitzichten somber. Hopelijk heeft Packer gelijk dat de wispelturige aard van het populisme ook de vonk tot hervorming kan zijn.

Katrien Gottlieb
gottlieb@360international.nl