360 | Amsterdam

De exodus aan vluchtelingen uit het Midden-Oosten en noordelijk Afrika, die de afgelopen maanden bestuurders en burgers van de Europese Unie de stuipen op het lijf heeft gejaagd, legt behalve de gammele constructie van het Europese bolwerk helaas nog veel meer menselijk tekort bloot.

De drie O’s. Onbegrip, Onmacht en Onwetendheid. Een aantal samenvallende factoren bepaalt de omvang van de huidige stroom. Maar onder die eruptie gaat een permanente beweging schuil, van alle tijden, over alle continenten, van mensen die zich in het land van hun geboorte niet meer kunnen, mogen of willen handhaven en naar elders trekken. Mee met de wind.

De mate waarin deze trek wordt opgelegd of afgedwongen, 
bepaalt grotendeels welke naam wij eraan geven. In historisch perspectief spreken we van ‘volksverhuizing’ om grote stromen migranten in min of meer georganiseerd verband aan te duiden. Zo zijn hele continenten vanuit Europa bevolkt geraakt. Onze voorouders deden het, en wij zouden het ook 
doen. Elk reëel vluchtmotief, of het om asiel, geluk of arbeid 
gaat, is ingegeven door het verlangen naar een beter, veiliger 
en waardiger bestaan. En toch hebben alle namen, of het nu landverhuizer, geluk- of asielzoeker, arbeidsimmigrant of 
vluchteling is, een negatieve bijklank, ontstaan uit misplaatste zelfgenoegzaamheid. Want wie kan wie een bestaan ontzeggen zonder politieke onderdrukking, oorlog en hongersnood?

In deze editie van 360 komen ballingen aan het woord die de eigen geboortegrond moesten verlaten en zich weliswaar verzoend hebben met hun nieuwe vaderland, doorgaans al jaren geleden, maar bij wie de ontworteling nog altijd hun dagelijks bestaan bepaalt. Het zijn schrijvers en wetenschappers die terugblikken op het daar en het hier, op hun verwachtingen van destijds en hun ervaringen, op hun teleurstellingen en heimwee. ‘Soms troost ik me door net te doen alsof ik een 
wereldburger ben,’ schrijft de Tibetaan Tenzin Nyingjey (p. 17). Of neem de Keniaan Ngugi Wa Thiong’o (p. 14), die nog steeds de koffer in zijn hoofd moet uitpakken.

Hadden we maar beter naar Desiderius Erasmus moeten luisteren. Hij zei het, en 360 zegt het al bijna vier jaar: ‘Heel de wereld is mijn vaderland.’

Katrien Gottlieb
gottlieb@360international.nl