Koran Tempo | Jakarta

De zogenaamde kruidnagelsigaret, de kretek, zou niet echt een sigaret zijn. Gaat achter de bizarre polemiek over nationaal erfgoed in Indonesië de tabakslobby soms schuil?

Op de politieke agenda in ons land staan niet alleen het salaris van de president en de rook van de vele bosbranden [het oerwoud wordt op grote schaal illegaal in brand gestoken voor landbouwgrond, waarbij de rook voor overlast zorgt in Indonesië, Singapore en delen van Maleisië]. Binnenkort wordt in het nationale parlement gedebatteerd over een woord, en wel het woord ‘kretek’.

Het is een woord dat niet eens voorkomt in het Groot Indonesisch Woordenboek. Wel staat ‘keretek’ erin, dat volgens het gezaghebbende woordenboek drie betekenissen heeft: 1) lawaai van 
brandende bladeren, 2) sigaret van tabak vermengd met kruidnagelpoeder, 3) paardenkoets met twee wielen.

Het woord ‘kretek’ figureert in een wetsvoorstel over het nationaal cultureel erfgoed, waar het nationaal parlement zich een dezer dagen over zal buigen. Op zich een belangrijk wetsvoorstel, in ons land dat ooit zulke rijke culturele tradities had. Het beoogt het erfgoed van onze uitgestrekte archipel beter 
te beheren.

Naar waarde geschat

Artikel 30 stelt: ‘de federale en provinciale overheden hebben de verantwoordelijkheid om het nationaal erfgoed naar waarde te schatten, te bewaken en te beheren.’ Vervolgens somt artikel 37 veertien objecten op die naar waarde geschat, bewaakt en beheerd dienen te worden; een ervan is de ‘traditionele kretek’. Maar wat we precies onder deze ‘traditionele kretek’ moeten verstaan, wordt niet duidelijk. Wel preciseert artikel 49 hóé de traditionele kretek dan naar waarde geschat, bewaakt en beheerd zou moeten worden. Te weten, door a) er een inventarisatie van te maken en de geschiedenis ervan vast te leggen, b) hem verder te ontwikkelen, 
c) hem meer bekendheid te geven door publicaties en promotieactiviteiten en d) het organiseren van festivals rondom de traditionele kretek. Geen van deze wetsartikelen neemt de moeite om de definiëren wat deze ‘traditionele kretek’ nou eigenlijk precies is. De eerste definitie uit het woordenboek kan het moeilijk zijn, want dat zou iets absurds opleveren. Weliswaar nemen onze parlementariërs soms twijfelachtige beslissingen, maar een wetsvoorstel om ‘het lawaai van brandende bladeren’ te beschermen, juist nu onze bossen in brand staan, zou zelfs hun wat al te gortig zijn. Politieke beschouwers gaan daarom over het algemeen uit van de tweede betekenis die het woordenboek geeft: de kruidnagelsigaret.