In deze 360 staat geen nepnieuws, we durven zelfs met de hand op de vlag van de journalistiek te beweren dat alternatieve feiten niet voorkomen in de selectie die wij u elke twee weken voorleggen. Waarom we daar zo zeker van zijn? Omdat we weten, of beter gezegd, pretenderen te weten waar Abraham de mosterd haalt.

Die hooghartigheid, vaak eigen aan vertegenwoordigers van traditionele instituties, slaat in het huidige sociale temperament dood als bier in een vet glas. Want voor wie de nuance niet interesseert, zijn vraagtekens die door de mainstream media worden gezet in het maatschappelijke debat onderdeel van het Grote Complot tegen de burger. Zij en wij … angstvallig op zoek naar ons.

Misleidende informatie is van alle tijden sinds de journalistiek haar monopolie op de openbare, laten we gemakshalve zeggen betrouwbare berichtgeving heeft verloren. Aan de ondergang van de monarchie werd lang voor de Franse Revolutie gewerkt door ‘krabbelaars’, die aan de lopende band ‘schotschriften’ schreven met als enige doel het in diskrediet brengen van de politieke klasse door wie zij zich geminacht voelden (p. 20).

Sinds de collectieve beschikbaarheid van de ‘productiemiddelen’ op het wereldwijde web is het een stuk makkelijker geworden alles, en dus ook de meest vuige roddels en onwaarheden, te verspreiden. De zogenaamde mainstream media mogen dan de reputatie hebben geen nieuws moedwillig te verzinnen, maar ook daar is economie een niet te onderschatten leitmotiv. Guardian_-journalist Nick Davies schreef in 2008 een onthullend boek (_Flat Earth News) over de opkomst van copy-pastejournalistiek, de verstikkende greep van de pr-industrie op de media en de verraderlijkheid van het begrip objectiviteit, en Joris Luyendijk liet in 2006 (Het zijn net mensen) zien hoe mechanismen werkzaam in de media een vertekend en eenzijdig beeld van het Midden-Oosten opleveren. Kortom, nepnieuws? Gelijke monniken, iets andere kappen.

Een nieuw en structureel probleem is onder andere dat de democratisering van informatie (en van misinformatie) extremistische bewegingen de kans geeft sterker te worden, zich te organiseren. Evgeny Morozov zegt daarover dat het digitale kapitalisme zijn eigen democratische basis ondermijnt, en nepnieuws net zo goed een vrucht is van het democratisch bestel als ons gezucht erover. Herbezinning is volgens hem cruciaal (p. 19).

Veel van de onwaarheden verspreid in de Amerikaanse verkiezingscampagne kwamen curieus genoeg uit Veles, een voormalig industriestadje in Macedonië (p.18). Niks geen Russische manipulatie en inmenging op weg naar wereldoverheersing, maar een stel slimme types uit het kleine stadje dat met Engelstalige nieuwtjes over Trump op een goudmijn van Google-advertenties stuitte.

De Amerikanen bleken namelijk op alles te klikken!

Katrien Gottlieb
gottlieb@360international.nl