Folha de São Paulo | São Paulo

Brazilië claimt over de grootste diamantreserve ter wereld te beschikken: het Roosevelt-reservaat in de Serra Morena. Maar de winning is gewelddadig en troebel, in tegenstelling tot de begeerlijke edelsteen zelf.

‘Ons land is onze ziel. Een indiaan zonder land is een indiaan zonder ziel,’ zo eindigt een leider van het Cinta-Largavolk zijn toespraak op een politieke bijeenkomst van inheemse volkeren. Onder de grond in het Roosevelt-reservaat in de Serra Morena, op de grens van de staten Rondônia en Mato Grosso in het Amazonegebied, ligt misschien wel de grootste diamantvoorraad ter wereld.

Aangetrokken door de glans van edelstenen trokken rond 1999 de eerste garimpeiros [diamantzoekers] de streek binnen. Officieel mag in dit woongebied van de Cinta-Larga helemaal geen mijnbouw worden bedreven, behalve kleinschalige winning door de bewoners zelf. Toch ligt er midden in het oerwoud nu een open plek van 10 bij 2 kilometer. Volgens diamantzoekers en antropologen is het gebied in werkelijkheid nog groter en wordt wel 1000 hectare voor diamantwinning gebruikt.

Conflict

De diamantwinning in het Roosevelt-reservaat bereikte een piek in 2004, toen er meer dan vijfduizend diamantzoekers in het gebied actief waren. Dat eindigde in een conflict tussen de garimpeiros en de inheemse bevolking, waarbij 29 garimpeiros omkwamen. Sindsdien is er in het gebied met tussenpozen diamant gewonnen, maar minder dan voorheen.

‘In maart van dit jaar gingen minstens vijfhonderd garimpeiros opnieuw een gewapende confrontatie aan met de inheemse bevolking, en zeiden dat ze niet van plan waren het gebied te verlaten,’ vertelt Reginaldo Trindade, die als officier van justitie belast is met de bescherming van de rechten van de Cinta-Larga. De Companhia de Pesquisa e Recursos Minerais (CPRM) [Dienst Onderzoek Minerale Delfstoffen] heeft berekend dat er alleen al uit de Lajesmijn jaarlijks zo’n 1 miljoen karaat aan diamanten gehaald kan worden – een hoeveelheid die op de markt ruim 200 miljoen dollar oplevert. Een mijnbouwbedrijf rapporteerde bovendien dat er op minstens veertien andere plekken in het gebied hetzelfde zeldzame kimberliet (een soort vulkanische rots waarin diamanten worden gevormd) in de bodem zit als in Lajes. Een redelijke schatting is dat er in Roosevelt voor zo’n 3 miljard dollar per jaar aan diamanten uit de grond gehaald kan worden.

Op dit moment stelt Brazilië op de internationale diamantmarkt nauwelijks iets voor: in 2013 produceerde het land 49.200 karaat, ofwel 0,04 procent van de wereldwijde productie van 130,5 miljoen karaat. De staten Mato Grosso en Minas Gerais zijn met respectievelijk 88 en 11 procent van het totaal de belangrijkste centra voor de verwerking van illegale diamanten.

De diamanten uit Roosevelt zijn hooggewaardeerd om hun formaat, puurheid en kleur. ‘Ze worden vooral gebruikt voor dure juwelen; ze zijn erg bijzonder en gemakkelijk te herkennen,’ vertelt Francisco Valder da Silveira van de CPRM.

Om de productie van Roosevelt op te voeren is een technologisch geavanceerde diamantwinning noodzakelijk, met moderne machines en gekwalificeerd personeel. Bij de semiprofessionele winning van nu gaat tot wel 40 procent van de stenen verloren. Er wordt gewerkt zonder enige vorm van toezicht, met geïmproviseerde gereedschappen, waardoor de opbrengsten laag zijn. Toch komt er jaarlijks naar schatting nog voor zo’n 100 miljoen real [bijna 23 miljoen euro] aan diamanten uit het gebied.