El País Internacional  | Madrid

De situatie in Venezuela is onhoudbaar geworden: huizenhoge inflatie, droogte en een gebrek aan basisproducten zoals melk en medicijnen. Volgens de Venezolaanse hoogleraar Nahon-Serfaty hebben Hugo Chavez en zijn opvolger Maduro er een grote tv-show van gemaakt en zijn ze vergeten te regeren.

De vraag die mensen me vaak stellen als ze horen dat ik Venezolaan ben luidt: ‘Hoe is het mogelijk dat een land dat zo rijk is aan olie, dat zo’n gunstige geografische ligging heeft, dat zo betrekkelijk dunbevolkt is, dat zo veel jonge mensen telt, dat zo’n heldhaftige geschiedenis heeft en dat ooit een redelijk functionerende democratie was – hoe komt het dat het nu zo’n ramp is? Daar is geen simpel antwoord op. Venezuela is een land van paradoxen. Het is waar dat het land heeft kunnen profiteren van enorme olie-inkomsten, vooral in de laatste jaren voordat de oliemarkt instortte. Het is zeker zo dat de natuurlijke omstandigheden van het land begerenswaardig zijn, met een Amazoneregenwoud, schitterende Caribische stranden, een indrukwekkend Andesgebergte en uitgestrekte vlakten tot zover het oog reikt. En het lijdt geen twijfel dat de bevolking jong is en de middenklasse tot de best opgeleide van heel Latijns-Amerika hoort.

Maar het is heel goed mogelijk dat diezelfde gunstige eigenschappen de kiem van alle kwalen vormden waaraan Venezuela lijdt, kwalen die nog verergerd zijn in de jaren dat het land geregeerd werd door Hugo Chávez. De olie (door Juan Pablo Pérez Alfonzo – de Venezolaanse oprichter van de OPEC – ‘het excrement van de duivel’ genoemd) is zowel een hefboom voor de economische ontwikkeling geweest als een bron van corruptie voor een maatschappij die parasitaire trekjes heeft. De natuurlijke gesteldheid van het land, die een bron zou moeten zijn van lokale voedselproductie, van een verantwoord en duurzaam toerisme, van hulpbronnen zoals waterkrachtcentrales, om maar eens een paar zegeningen te noemen, biedt heden ten dage de droeve aanblik van braakliggende landen, ingestorte stuwdammen en wegblijvende toeristen die zijn afgeschrikt door het geweld en het gebrek aan basisgoederen en -diensten.

Aquarium

Wat is er met Venezuela gebeurd? Het antwoord is niet eenvoudig. Misschien dat een vergelijking – die ongetwijfeld mank gaat – deze paradox enigszins kan verklaren.

Stel je een aquarium voor en verplaats je in de toeschouwers die van buitenaf naar dit aquarium kijken. De regeringsvorm die Venezuela de afgelopen zeventien jaar heeft gehad is door de onderzoeksjournalist Andrés Cañizález omschreven als een ‘mediarepubliek’. Chávez regeerde via de televisie. Zijn lange uitzendingen op zondag en zijn zogenaamde cadenas (waarbij zijn performance verplicht door alle radio- en tv-stations moest worden uitgezonden) waren het exclusieve toneel van El Comandante, waarop hij confiscaties afkondigde, prijzen vaststelde, subsidies toekende, rechters veroordeelde als hun vonnis hem niet beviel (dat deed hij met de vrouwelijke rechter Afuini), leden van de oppositie gevangen zette, ambtenaren ontsloeg en nationale en internationale bestuurders beledigde. Chávez maakte van zijn tv-regering ook een podium om maar een eind weg te kletsen met zijn pies- en poepgrappen (iedereen zal zich de uitzending nog herinneren waarin hij ‘zo nodig moest’), zijn goedpraten van misdaden (hij gebruikte het woord ‘goeddadigers’ voor de misdadigers die het Venezolaanse volk terroriseren) en zijn met een magisch-religieus sausje overgoten rituelen, zoals de profanatie van het graf van Bolívar.