360 Magazine | Amsterdam

Lezend in Het achtste leven (voor Brilka), een magistrale roman van een bijzondere vrouw (zie Gerecenseerd), begon ik mij ineens van alles af te vragen. De Georgisch-Duitse Nino Haratischwili – wat lijkt Houellebecq dan ineens een simpele naam – beschrijft in dat boek een hele eeuw aan geopolitieke turbulentie, van 1900 tot 2007 om precies te zijn.

De plaats van handeling wisselt van Wenen naar Londen, Moskou, Tbilisi (Haratischwili’s geboortestad) en Amsterdam. Bijna dertienhonderd pagina’s lang davert de twintigste eeuw over de Kaukasus. De twee beruchtste Georgiërs uit de geschiedenis, Josef Stalin en zijn knecht Lavrenti Beria, worden in het boek niet met name genoemd, maar des te krachtiger doortrekken hun wrede wandaden het verhaal.

Ik bedacht me hoe in een verre, onkenbare toekomst, laten we zeggen zo rond het jaar 2120, een nu nog lang niet geboren auteur opnieuw de ambitie zou voelen tot het schrijven van zo’n monumentaal epos over een familie, een continent, een tijdsgewricht. En hoe dat verhaal dan zal beginnen in wat voor hem of haar het verre verleden zal zijn: de eerste jaren van de eenentwintigste eeuw, ons heden. Welke namen zullen het dan zijn die niet genoemd worden terwijl zij voor een goed begrip van de gebeurtenissen wel van belang zijn? Mits die stijlfiguur van het benoemen door te verzwijgen tegen die tijd nog in zwang is. De vlijmscherpe toespraak van Meryl Streep bij de uitreiking van de Golden Globes vorige week doet vermoeden van wel. Kijkt u vooral even, want hoe zou ik hier kunnen navertellen wat zij niet zegt?

En zou dat zesdegraads achterkleinkind van Haratischwili het woord ‘stammen’ of ‘volksstammen’ gebruiken bij de beschrijving van de toestand in Europa in tijden van Brexit, zoals Kabir Chibber doet in een mooi stuk uit Quartz over de mogelijkheden en onmogelijkheden voor een Europese gemeenschap, een grote stam met leden die zich allemaal herkennen in dezelfde identiteit? Een vergelijking met het oude Rome leert hem dat voordat daarvan sprake kan zijn het Europese gezag ‘sterk gecentraliseerd’ zal moeten worden, misschien zelfs ‘een dictatuur’. Maar willen we dat?

Dat het Europese gezag eerder desintegreert dan sterker wordt, is de analyse van filosoof John Gray. Niemand heeft Gray de laatste decennia nog op een optimistische gedachte kunnen betrappen, dus misschien valt ook dat weer mee.

Lees het zelf. En oefen nog even op die naam: Haratischwili.