African Arguments | Londen

De Congolese jongerenbeweging LUCHA, die zich geweldloos inzet voor politieke hervormingen en het aftreden van president Kabila, groeit als kool.

Vijf jaar geleden spoedde een groepje vrienden van de universiteit van Goma zich in Oost-Congo door de stromende regen naar huis. Hun reis werd abrupt onderbroken toen bleek dat de straten waren overstroomd. Woedend over het feit dat de regering niet eens een fatsoenlijk afwateringssysteem kan aanleggen, besloten ze ter plekke het heft in eigen hand te nemen. Al schuilend tegen de slagregens richtten ze een nieuwe burgerbeweging op, Lutte pour le changement, die zou strijden voor hervormingen. Broodjeaapverhaal of niet, feit is dat deze organisatie – inmiddels beter bekend onder de afkorting ‘Lucha’ – is uitgegroeid tot grootste bedreiging voor de politieke status quo van het land.

De beweging, geen ngo of politieke partij, plaatst zichzelf buiten het traditionele maatschappelijke middenveld. Ze opereert op geweldloze wijze, zowel op lokaal als op nationaal niveau. Lucha heeft in haar vijfjarige bestaan deelgenomen aan de organisatie van grootschalige demonstraties, die regelmatig leidden tot arrestaties. De beweging streeft naar politieke hervormingen en het aftreden van president Kabila, maar is vooral ook lokaal actief. Zo organiseerde Lucha in de noordoostelijke stad Goma sit-ins om betere toegang tot schoon water te eisen, drong ze aan op hervatting van de aanleg van de weg naar Sake, noordelijker in de provincie, en protesteerde ze tegen wanbeleid bij banken.

‘Deze organisatie speelt een aanzienlijke rol in de bewustmaking van de bevolking,’ zegt Jason Stearns, directeur van de Congo Research Group aan de New York-universiteit, hoewel hij eraan toevoegt dat ‘haar vermogen om de bevolking te mobiliseren vrij beperkt is’.

Maar hoewel LUCHA nog jong en relatief klein is, wordt ze met de dag groter. De beweging heeft inmiddels afdelingen in alle grote Congolese steden, die zich inzetten voor verbeteringen op lokaal niveau en daarnaast onderling samenwerken op gebied van landelijke kwesties. LUCHA heeft in het hele land een aanhang van ongeveer duizend activisten, maar er is veel verloop en vaak geen formeel lidmaatschap. De groep bestaat hoofdzakelijk uit goed opgeleide twintigers – opmerkelijk genoeg vrijwel evenveel mannen als vrouwen.

Kabila

Jongeren vormen een politieke factor van formaat in de Democratische Republiek Congo, waar 63 procent van de bevolking jonger is dan 25 jaar. Van de organisaties die munt slaan uit dit momentum is LUCHA de grootste. Veel LUCHA-leden worden aangetrokken door de unieke structuur en ethos van de groep, die in sterk contrast staan met die van de politieke elite die het land al zo lang domineert. ‘Voor het eerst heb ik het gevoel dat er mensen zijn die denken zoals ik, die zelf in actie willen komen om verandering teweeg te brengen,’ zegt LUCHA-lid Soraya Aziz Souleymane. ‘Het draait niet om geld. Het gaat er niet om zo veel mogelijk centen van hulporganisaties los te krijgen. Het gaat om ethisch leiderschap. Daar ontbreekt het in dit land aan.’

Hoewel LUCHA zich voornamelijk bezighoudt met lokale activiteiten, zijn het de landelijke acties die haar de meeste aandacht opleveren. Toen de afgelopen paar jaar steeds duidelijker werd dat president Joseph Kabila weigerde af te treden, speelde LUCHA een leidende rol bij de protesten om zijn vertrek af te dwingen. In januari 2015 leidde een golf van demonstraties tegen de vermeende pogingen van Kabila om in het zadel te blijven tot 43 doden. In maart verrichtte de militaire politie massa-arrestaties tijdens een prodemocratische bijeenkomst in Kinshasa. Onder de gearresteerden bevonden zich LUCHA-activisten Fred Bauma en Yves Makwambala, die bijna anderhalf jaar werden vastgehouden. Dankzij de aandacht van westerse media en de inzet van internationale mensenrechtenorganisaties kwamen de activisten op vrije voeten, en steeg LUCHA verder in aanzien.