ITmedia Business Online   | Tokio  

Te laat op je werk komen geldt in Japan als een doodzonde. En dus zitten de treinen tijdens het spitsuur overvol. Pogingen om het werkverkeer te spreiden liepen tot nu toe op niets uit. Een Japanse journalist ging op zoek naar de oorsprong van de Japanse pünktlichkeit.

De tijd van de stampvolle treinen is weer aangebroken. Het is bepaald geen lolletje om in klamme wagons tegen andere passagiers aangeplakt te staan van wie het zweet afdruipt en maar nauwelijks je evenwicht te kunnen bewaren in de menselijke springvloed die je dreigt te overspoelen. Maar even vervelend is de ergernis die zich in deze verstikkende atmosfeer van de mensen meester maakt. Her en der nemen de shitauchi (het klakken met de tong om je ergernis te laten blijken) en de vermoeide zuchten toe. Waar sommigen tekeergaan tegen een buur die op hun tenen is gaan staan of hen een duw in de rug heeft gegeven, wachten anderen op de volgende halte om de schuldige bij het uitstappen een vernietigende blik te kunnen toewerpen. De ongewenste intimiteiten, die voortdurend onderwerp van gesprek zijn (zie kader), zijn ook voor mannen een probleem; wanneer ze ingeklemd staan tussen vrouwelijke passagiers, moeten ze te allen tijde hun handen omhooghouden om anderen te laten zien dat ze zich weten te gedragen.

Deze zomer is er een project gelanceerd om de hel van het openbaar vervoer, die zwaar op het moreel van de beroepsbevolking drukt, het hoofd te bieden. De vrouwelijke gouverneur van Tokio, Yuriko Koike, heeft beloofd een einde te maken aan de overvolle treinen en is daartoe een campagne gestart onder de naam ‘Jisa biz’ (waarbij ‘jisa’ voor ‘variabele werktijden’ staat en ‘biz’ voor ‘business’ – zie kader), die zich richt op bedrijven en particulieren. Behalve voor variabele werktijden pleit ze ook voor thuiswerken om de spitsdrukte te laten afnemen. De campagne is van 11 tot 25 juli gevoerd, met medewerking van spoorwegondernemingen en andere particuliere bedrijven.

De gouverneur heeft hiervoor waarschijnlijk moed geput uit het succes van een andere bewustwordingscampagne, ‘Cool biz’ getiteld, die ze lanceerde in 2005 toen ze minister van Milieu was. Daarbij werd mannen afgeraden ’s zomers een jasje en das naar het werk te dragen, zodat de airco op een lager pitje kon om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Als de variabele werktijden net zo aanslaan als de luchtiger kleding in de zomer, zal het reizen per openbaar vervoer misschien inderdaad draaglijker worden. Alleen zijn er sinds 1945 al veel van dit soort oproepen gedaan, die in ruim zeventig jaar tijd vrijwel zonder resultaat zijn gebleven.