360 | Amsterdam

360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

Apichtpong Weerasethakul, Tropical Malady (Sud Pralad 2004) – © The artist and kick the machine films Bangkok

TENTOONSTELLING – Een liefde voor mythes en special effects

Apichatpong Weerasethakul zoekt vrijheid binnen een dictatuur

Cineast Apichatpong Weerasethakul (Bangkok, 1970) werd vooral bekend vanwege zijn verstilde films die zich altijd afspelen in de streek waar hij is opgegroeid, het noordoosten van Thailand. Zijn werk wordt gekenschetst door woorden als ‘mystiek’, ‘mysterieus’, ‘hypnotisch’ en ‘bedwelmend’. ‘Zijn krachten als filmmaker (…) worden gekenmerkt door een structurele gedurfdheid waardoor 
bijvoorbeeld een verhaallijn ineens ophoudt, karakters zomaar veranderen of een nieuwe vorm aannemen, alsook door een trage en lyrische manier van filmen en de verdieping in 
herinnering en plaats’, schrijft The Guardian.

IndieWire noemt zijn debuut Uncle Boonmee een ‘verfijnde vertelling over reïncarnatie en mythische wezens’, maar gaat ook in op de verwijzing in de film naar het hardhandig optreden tegen aanhangers van het communisme in 1965. Deze verwijzing is zo subtiel dat een kijker die de historische achtergrond van Thailand niet kent de extra laag zal missen, maar volgens Apichatpong is ruimte voor interpretatie juist goed. Zijn absurdistische beelden – een pratende aap of een prinses die seks heeft met een vis – zijn zowel voortbrengsels uit zijn eigen cultuur, waarin het geloof in mythen van alledag is, als een manier om met die cultuur om te gaan; de filmmaker gebruikt ze bij wijze van herkenning en verwijzing, maar ook om de film meer te doen vertellen dat hij eigenlijk laat zien. Want hoewel Apichatpong naar eigen zeggen weigert zijn werk langs de censor te sturen, ligt zelfcensuur in zijn geboorteland voortdurend op de loer. ‘Ik bedenk van tevoren of ik een bepaald onderwerp al dan niet kan behandelen zonder in de gevangenis te komen,’ vertelde hij The Hollywood Reporter. En tegen The Guardian zegt 
hij: ‘Mijn land wordt beheerst door bijgeloof. 
Het bepaalt de manier van leven. (…) Het geloof 
in karma maakt mensen onderdanig, waardoor 
het huidige bestuur overeind kan blijven.’

Syndromes and a Century (2015) is daarom de laatste speelfilm die Apichatpong in eigen land maakte. Aan dit project begon hij al vóór de militaire coup van 2014, waarna de situatie nog eens 
ernstig verslechterde. Sindsdien wijkt hij uit naar Zuid-Amerikaanse landen, zoals Colombia.
Cultureel webzine A.V. Club gaat in op een heel andere langdurige obsessie van de filmmaker: een verhaal dat hij nog altijd wil maken over een oudere actrice die bekend is uit een sciencefictionfilm, zoals Jane Fonda uit Barbarella, ‘die haar herinneringen probeert terug te krijgen. Sciencefiction is het verleden, en dingen blijven maar veranderen. In de film blijft een enorme storm het landschap onophoudelijk omvormen. Het is een superspecialeffectsfilm.’

Apichatpongs liefde voor special effects is terug te zien in zijn verstilde beelden, bij het maken waarvan, zo vertelt hij The Guardian, ‘geen regels gelden, terwijl je voor een speelfilm het publiek aan de hand neemt. En om ze te laten volgen, moet je je aan de bestaande regels houden.’
Het moet onder andere dit ontbreken van opgelegde regels, dit gebrek aan collectieve volgzaamheid zijn dat de kunstvorm voor de Thaise regisseur zo aantrekkelijk maakt.

Een tentoonstelling van Apichatpongs verstilde beelden is tot en met 3 december 2017 te zien in 
EYE in Amsterdam.