Al Jazeera | Doha

Het ANC viel eind vorig jaar bijna uiteen toen de partij een nieuwe leider moest kiezen. Begin 2019 wachten Zuid-Afrika algemene verkiezingen en daarbij zou het ANC haar meerderheid wel eens kunnen verliezen. Zo de partij voordien al niet alsnog uiteenspat.

Cyril Ramaphosa, de nieuwe partijleider van de Zuid-Afrikaanse regeringspartij African National Congress (ANC) is verwikkeld in een race tegen de klok om vóór de parlementsverkiezingen van 2019 de eenheid en het vertrouwen binnen de oudste Afrikaanse bevrijdingsbeweging te herstellen. Dat zal nog een zware klus worden na het partijcongres in december vorig jaar, waarbij de partij bijna uiteenviel in twee kampen. Onder president Jacob Zuma werd het ANC geteisterd door corruptie, schandalen en falend bestuur, raakte het tot op het bot verdeeld en heeft het in de belangrijkste steden en kiesdistricten de steun van zijn traditionele achterban verloren. De partij loopt het risico de volgende verkiezingen te verliezen.

Op het congres in december wisten ANC-leiders ternauwernood een breuk binnen de partij te voorkomen na de slopende strijd om het partijleiderschap tussen Cyril Ramaphosa en zijn tegenstander Nkosazana Dlamini-Zuma, de voormalige leider van de Afrikaanse Unie en de ex-vrouw van president Jacob Zuma.

Zuma ontslaan

Ramaphosa en het ANC staan dit jaar voor de moeilijke taak om de diepe kloof tussen de twee kampen te dichten. Het eerste obstakel op Ramaphosa’s weg is de kwestie of de voormalige ANC-leider en huidige president Jacob Zuma al op heel korte termijn uit het zadel gelicht moet worden – zoals Ramaphosa wil – of dat hij zijn regeerperiode tot 2019 mag uitzitten – zoals het kamp van Zuma wil.

Ramaphosa weet dat hij Zuma zo snel mogelijk, het liefst nog voor de president in februari de jaarlijkse State of the Nation uitspreekt, moet ontslaan om het slinkende vertrouwen in het ANC te herstellen, zowel in binnen- als in buitenland. Hij moet ook snel de leiding nemen over de regering, zijn eigen kabinet samenstellen en zijn beleidsprioriteiten bekendmaken om het vertrouwen van de bevolking en investeerders in de aanloop van de verkiezingen op te krikken.

Omdat het kamp-Zuma nog zo’n sterke greep heeft op het ANC, kan Ramaphosa de president niet meteen uit zijn ambt zetten, maar zal hij over een vertrekregeling moeten onderhandelen. Dat zal de nodige voeten in aarde hebben omdat Zuma en zijn verdedigers ongetwijfeld willen garanderen dat hij wordt gevrijwaard van strafvervolging. Ook is de kans groot dat Dlamini-Zuma en haar aanhang zullen eisen mee te regeren, dat wil zeggen dat zij een vinger in de pap willen hebben bij kabinetsbenoemingen en aanstellingen bij staatsbedrijven en de overheid. Ramaphosa zal dan misschien noodgedwongen incompetente volgelingen van Dlamini-Zuma op sleutelposities moeten benoemen om de eenheid binnen de partij te bewaren. Het zou zijn hervormingsplannen kunnen dwarsbomen.