The Guardian | Londen

Waarom is 30 procent van het electoraat immuun voor rationele argumenten? De Duitse kunstenaar Wolfgang Tillmans – pleitbezorger voor de vrije uitwisseling van mensen en ideeën – wendde zich tot politici, activisten en zelfs tot MRI-scans.

Het was geen aardverschuiving. De protagonisten van het rechtse populisme laten 
ons graag geloven dat hun kant van 
het politieke spectrum de laatste verkiezingen en referenda met een overweldigende meerderheid van stemmen heeft gewonnen. Maar in werkelijkheid was hun succes minder duidelijk. De uitslag van het Brexit-referendum, die de wereld zo had verrast, liet een nipte overwinning zien: slechts 51,8 procent van degenen die hadden gestemd kozen ervoor om uit de EU te stappen. Intussen won Recep Tayyip Erdogan het Turkse presidentschap met 51,4 procent van de stemmen en kreeg Donald Trump het presidentschap met maar 46,1 procent van de stemmen 
terwijl zijn tegenstandster 48,2 procent scoorde. In Duitsland gedraagt de partij Alternative für Deutschland zich alsof het een enorme beweging is en beroept men zich erop een grote achterban te hebben, terwijl 87 procent van de Duitse kiezers op een andere partij heeft gestemd.

What Is Different?

Toen ik werd uitgenodigd om de redacteur en vormgever van de vierenzestigste editie van de Jahresring te zijn, een jaarlijks verschijnende bundel essays over een thema uit de kunstgeschiedenis of de filosofie, wist ik meteen dat ik de focus wilde leggen op het backfire-effect; een fenomeen dat in 2006 voor het eerst is beschreven en geanalyseerd door de Amerikaanse politicologen Brendan Nyhan en Jason Reifer. In wezen komt het erop neer dat mensen die volledig overtuigd zijn van een bepaalde stelling, hoe incorrect die ook is, zich door feiten die het tegendeel aantonen niet meer laten overtuigen om van mening te veranderen. Dergelijk bewijs versterkt alleen hun geloof in de misvatting.

We weten al een tijd dat er mensen 
zijn die zich aangetrokken voelen tot esoterische samenzweringstheorieën. Nieuw is echter dat harde feiten door grote delen van de bevolking niet meer worden geloofd. Tijdens de afgelopen twee jaar ben ik me gaan realiseren dat als 30 procent van het electoraat immuun is voor rationele argumenten, we ons op een hellend vlak bevinden. In het licht van dit alles wilde ik onderzoeken waarom het backfire-effect meer impact heeft dan toen – twintig of veertig jaar geleden. Wat is er veranderd? Wat is er anders? Dat laatste 
zinnetje werd de titel van het boek.

What Is Different? is deels een boek 
met teksten, deels een kunstboek. De grenzen zijn fluïde en niet alles wordt op een conventionele manier aangeboden. Sommige teksten zijn afgedrukt als scan of fotokopie omdat ik geïnteresseerd ben in hoe taal eruitziet, 
hoe krantenartikelen eruitzien en hoe onderzoek eruitziet. Zo is een neurologisch artikel over MRI-scans voor de leek onmogelijk te begrijpen, maar 
ik heb hem in zijn geheel afgedrukt. 
De teksten worden afgewisseld met foto’s van mij, die zorgen voor lichte verschuivingen in de perceptie: beelden van de totale zonsverduistering vorig jaar in de VS of effecten van fotografische lenzen in vervormend licht.