Politico   | Brussel  

Mark Rutte is hot in Europa en geldt inmiddels als belangrijkste kandidaat om Donald Tusk op te volgen als voorzitter van de Europese Raad. Het invloedrijke Brusselse blog Politico schreef een profiel van de Nederlandse premier, die altijd en overal coalities weet te smeden.

Angela Merkel mag dan het deksel op de kist van Emmanuel Macrons hervormingsplan van de EU hebben gedaan, Mark Rutte heeft het graf gegraven. Voordat de bondskanselier zei dat Frankrijk (en de rest van de eurozone) ieder sprankje hoop kon laten varen dat Duitsland een grote sprong voorwaarts zou doen op het gebied van de integratie van de eurozone, zette Rutte al de aanval in tegen deze verdere integratie. Hij 
heeft een groep gelijkgestemde kleine landen om zich heen verzameld die genoeg hebben van maatregelen 
die hen dwingen om meer van hun belastingbetalers te vragen. En als een van de langstzittende staatsmannen van de EU heeft Rutte het voortouw genomen.

Nadat hij de populistische golf succes-vol had weten te breken door bij de nationale verkiezingen van begin vorig jaar zijn uiterst rechtse uitdager Geert Wilders te verslaan, heeft Rutte (51) zich opgeworpen als de voornaamste liberale stem in de Europese Raad en 
is hij de belangrijkste kandidaat om Donald Tusk op te volgen als voorzitter van deze raad.

Omdat het Verenigd Koninkrijk de EU gaat verlaten, heeft de Nederlandse leidsman – premier sinds 2010 – op korte termijn dringend behoefte aan bondgenoten. Met de Brexit raakt Nederland een partner kwijt waarop het lang heeft kunnen steunen bij 
het uitdragen van een visie voor de EU die gericht was op de vrije handel, een liberale markt en een fiscaal streng beleid.

EU naar Nederlandse smaak

Ruttes oplossing: een verbond smeden met Ierland, Zweden, Denemarken, Finland, Estland, Letland en Litouwen, als tegenkracht voor de Fransen en de Duitsers. Commentatoren bedachten enthousiast allerlei namen voor deze door de Nederlanders geleide alliantie: de Hanze 2.0, De Noordzee-alliantie, 
de Bende van Acht, de landen die 
niet bezet zijn door de Romeinen, Mark Rutte en de Zeven Dwergen, 
de bierdrinkers (tegenover de wijn-drinkers van het zuiden). ‘Het is in 
de Nederlandse politiek bijna een 
theologische kwestie om niet meer geld uit te geven aan de Europese Unie,’ aldus Rem Korteweg van het Nederlandse Instituut Clingendael. ‘We investeren in nieuwe coalities en dat moeten we doen vanwege de Brexit.’

De aanval van Rutte & co op Macrons plan voor verdere integratie van de eurozone begon in maart, toen ze een brief opstelden waarin ze argumenten aandroegen tegen enkele van de 
ambitieuzere hervormingsplannen van de Franse president, zoals het gezamenlijke eurozonebudget en een EU-minister van Financiën. Dat verzet kreeg Merkels stilzwijgende steun, zodat Macrons voortvarendheid werd afgeremd. Dit liet ook zien dat Rutte in staat was als tegenwicht te dienen tegen Berlijn en Parijs, door oppositie of steun te bieden om zo de toekomst van de EU naar de Nederlandse smaak in te richten.

Hij legde in maart die smaak uit in een toespraak in Berlijn. Daarin uitte hij 
de wens dat er na de Brexit een kleiner gemeenschappelijk budget komt, dat nationale obligatiehouders gedwongen worden hun verlies te nemen als een land in de eurozone financieel gered moet worden, dat er niet méér 
politieke en economische macht naar Brussel gaat en dat niet langer wordt uitgegaan van de veronderstelling 
dat de EU ‘een trein is die zonder te stoppen doordendert richting het 
federalisme’. ‘We zouden moeten 
toewerken naar een perfectere unie, niet naar een nog hechtere,’ aldus Rutte.

De Nederlanders willen ook een 
harmonieuzere EU. Ver voordat de populistische regering van Italië haar bezorgdheid uitte, waren zelfs de meest EU-gezinde Nederlandse politici al bang dat de unie te haastig Bulgarije en Roemenië had toegestaan om zich bij haar aan te sluiten. Ook het feit dat de onafhankelijke rechtspraak in Polen en Hongarije wordt bedreigd, heeft tot de nodige bezorgdheid geleid.

‘Langzaam ontwikkelt zich een groep landen binnen de EU die zich niet aan de regels houdt,’ zegt Pieter Omtzigt, parlementslid van het CDA, dat nu in 
de regeringscoalitie zit met de VVD. ‘Dat ondermijnt de hele EU als project, en zo kunnen we de Nederlanders moeilijk warm maken voor deze unie.’