Cumhuriyet | Istanboel

Het was één van de grote vragen voor de oppositie: zal Erdogan zijn macht afstaan als hij verliest? Alleen al die twijfel speelde hem in de kaart, schreef Ahmet Insel.

Zucht Turkije onder het juk van een dictatoriaal regime? Die vraag kan niet met een duidelijk ja of nee worden beantwoord. Sommige beschouwen het land als een de facto dictatuur, anderen zien vooralsnog alleen zorgelijke autoritaire tendenzen. De komende verkiezingen zullen waarschijnlijk gaan uitmaken wie er in deze eeuwige 
discussie het gelijk aan zijn zijde heeft. Wie vindt 
dat we feitelijk al in een dictatuur leven, moet zich afvragen: kan de dictator aanvaarden dat hij moet aftreden als hij de verkiezingen verliest?

Want als de dictator inderdaad een rechtgeaarde 
dictator is, dan geeft hij zijn positie na verloren verkiezingen niet zomaar op. Zou dat het geval zijn, 
dan zijn de verkiezingen die hij zo nu en dan organiseert niet meer dan een zoethoudertje, net als in Azerbeidzjan, Wit-Rusland en veel andere landen. 
De aanloop naar de komende Turkse verkiezingen 
kenmerkt zich momenteel door een schokkende ongelijkheid tussen de regerende coalitie en haar tegenstanders. Toch gaat het te ver om te zeggen dat het om een farce gaat waarvan de uitkomst al bij voorbaat vastligt. En pakt de uitslag ongunstig uit voor de machthebbers, dan kunnen die niet zomaar massale fraude plegen om de situatie naar hun hand te zetten. Misschien zouden ze het wel willen, maar wellicht ontbreekt het ze aan de middelen om dat te doen.

Natuurlijk zou het naïef zijn om de mogelijkheid dat dit gebeurt zomaar weg te wuiven. Maar het meest waarschijnlijke scenario is het momenteel niet. Overigens is het idee dat een dictator zich toch niet bij verkiezingen laat wegstemmen een van de effectiefste instrumenten waarmee een dictatuur de collectieve verbeelding in haar greep houdt. Heeft de bevolking van zo’n dictatuur zich dit denkbeeld eenmaal eigen gemaakt, dan zal die de verkiezingen niet meer serieus nemen, de stembus mijden of zelfs voor de machthebbers kiezen, uit angst voor mogelijke represailles. Door in het huidige Turkije te beweren dat de dictator nooit zal vertrekken, versterk je zijn macht alleen maar.
Stel je voor dat de machthebbers weigeren de uitslag te erkennen als blijkt dat ze de verkiezingen hebben verloren. Zou het dan niet noodzakelijk zijn om hen te dwingen hun ware gezicht te tonen en de verkiezingen die zij zelf organiseerden openlijk ongeldig 
te verklaren?

Vooral gaan stemmen

Staat een politicus die de verkiezingen wint, hoe oneerlijk ze ook zijn, gelijk aan een despoot die verliest en vervolgens openlijk de spelregels naast zich neerlegt door met geweld zijn macht te consolideren? De oppositie moet in die twee denkbeeldige situaties natuurlijk heel verschillend reageren en handelen. Maar in een land waar verkiezingen van oudsher gerespecteerd worden en waar de bevolking er massaal warm voor loopt, zou iemand die de uitslag ervan naast zich neerlegt wel eens onaangenaam verrast kunnen worden.

Het belangrijkste wat de oppositie nu te doen staat, is haar aanhangers oproepen vooral te gaan stemmen. Niet alleen het stembiljet in te vullen, maar ook als waarnemers te fungeren en ervoor te waken dat alles eerlijk verloopt. De kiezers moeten hun uiterste best doen om hun stembiljetten te bewaken, de transparantie van het proces te garanderen en ervoor te zorgen dat de uitslag daadwerkelijk reflecteert wat de mensen gestemd hebben.

Zo’n missie heeft alleen kans van slagen als de verschillende oppositiepartijen de handen ineenslaan om dit doel te verwezenlijken. En als de uitslag ondanks alles toch de stemverhoudingen niet reflecteert, of als de regering de uitslag weigert te erkennen, dan heeft de dictatuur haar ware gezicht laten zien en moet de strijd verder met andere middelen worden gevoerd.

Zal onze regeringsleider na de verkiezingen zijn macht opgeven? Deze vraag kan slechts worden beantwoord als de oppositie de verkiezingen wint. Nu al pessimistisch zijn en doemscenario’s opstellen versterkt de angst alleen maar die de despoot zaait, maakt mensen radeloos en dient dus onbedoeld de plannen van de machthebbers.