The Village Voice | New York

Het luisterboek maakt ook in Amerika gouden tijden door. De sonore bariton van inspreker Grover Gardner is een van de meest geliefde stemmen uit het vak.

Als Grover Gardner naar zijn werk gaat, kan hij bepaalde dingen niet dragen. Geen horloge. Geen sieraden. Geen gesteven overhemd. Geen gesteven wat dan ook. Niets wat kan ritselen, tikken, rammelen of op een andere manier geluid kan maken. ‘Het grootste deel van de dag zie ik eruit als een zwerver,’ zegt hij. Die dresscode hoort bij zijn beroep: Gardner is een van de meest gewaardeerde en geliefde stemmen in de wereld van het luisterboek.

Onder de ruim twaalfhonderd boeken die Gardner heeft ingesproken, zijn Alexander Hamilton van Ron Chernow, The Stand van Stephen King (speelduur: 48 uur) en de vier tot dusver gepubliceerde delen van The Years of Lyndon Johnson van Robert Caro. De inwoner van Medford (Oregon) werd in 2005 uitgeroepen tot Luisterboekinspreker van het Jaar en staat op de lijst met ‘De beste stemmen van de eeuw’ van het tijdschrift Audiofile. Gardner heeft ook een Audie gewonnen, de Oscar in de wereld van het audioboek. Zelfs als je zijn sonore bariton – door een criticus ooit omschreven als ‘schuurpapier en fluweel’ – over de telefoon hoort, is dat een ervaring waarvoor je best 
zou willen betalen.

Het luisterboek maakt gouden tijden door, een lichtpuntje in uitgeversland, waar zelfs de verkoop van e-boeken is gedaald. ‘We zien de afgelopen vijf jaar zowel in aantallen als in dollars een groei van meer dan 10 procent,’ vertelt Michele Cobb, directeur van de Audio Publishers Association. ‘Luisterboeken zijn tegenwoordig heel populair.’

Enorme groei

Momenteel worden er in de VS jaarlijks ongeveer vijftigduizend audioboeken opgenomen, terwijl de verkoop het afgelopen jaar met 20 procent steeg. 
‘We zagen al een enorme groei met de opkomst van de iPod en daarna in de afgelopen tien jaar met de smartphone,’ aldus Cobb. Diensten zoals Audm, dat gebruikmaakt van professionele insprekers (zoals Gardner) die hun stem lenen aan lange artikelen die in media zoals The New Yorker en ProPublica worden gepubliceerd, en Libro.fm, dat een abonnement 
aanbiedt op een bibliotheek met meer dan honderdduizend luisterboeken, werken aan een verdere verbreding van de audiomogelijkheden voor luisteraars. Maar ondanks alle technologische innovaties die de evolutie van het luisterboek hebben versneld, is de schermvrije, paginavrije aantrekkingskracht bijna primitief en grijpt terug op een diepgewortelde mondelinge traditie. Er gaat iets onmiskenbaar 
kalmerends van uit als je wordt voorgelezen, zelfs 
als het verhaaltje voor het slapengaan niet zozeer een sprookje als wel een thriller is.

Ondanks alle lofbetuigingen, en hoe intiem de relatie tussen verteller en luisteraar ook kan zijn, is Gardner zich er zeer goed van bewust dat je zijn naam waarschijnlijk niet kent. En zo wil hij het ook graag. ‘Ze zeggen weleens: “Man, wat een geweldig boek. Maar wie het heeft ingesproken? Dat weet ik niet meer.” En dat is prima,’ zegt hij. ‘Ik ben blij dat 
je vergeten bent wie ik ben en dat je het boek geweldig vond, want dat is mijn werk.’

In 1981 deed Gardner als jong acteur in Washington auditie bij het Talking Book-programma voor visueel gehandicapten van de Library of Congress, wat uiteindelijk leidde tot het onverkort opnemen van werken voor Books on Tape [pionier in de luisterboekenbranche. Het bedrijf is tegenwoordig onderdeel van uitgever RandomHouse). De leesboekbranche zag er destijds heel anders uit: de grote uitgeverijen deden weinig in luisterboeken en de audioboeken die ze wel uitbrachten waren ingekort en werden ingesproken door bekende personen. De beperkte hoeveelheid onverkorte luisterboeken die werden uitgebracht, zat verpakt in lelijke dozen met tientallen cassettes – en later in lelijke dozen met cd’s. Halverwege de jaren negentig veranderde alles; de verspreiding van het internet maakte het voor luisteraars mogelijk om eenvoudig onverkorte luisterboeken te kunnen downloaden. In 1995 werd de internetgigant voor luisterboeken Audible, nu een dochter van Amazon, opgericht. Volgens de Audio Publishers Association werd meer dan 87 procent van de in 2016 verkochte luisterboeken gedownload.

Gardners lievelingstitels zijn onder andere The Civil War van Shelby Foote, News of the World van Paulette Jiles, The Cider House Rules van John Irving, The Adventures of Augie March van Saul Bellow (‘dat is van jaren geleden, maar ik krijg er nog steeds e-mails over’), David Rosenfelts mysteriereeks over Andy Carpenter en 
de Lyndon B. Johnson-biografie. (‘Man, ik hoop dat Caro de vijfde af heeft voor ik te oud ben om in te spreken en mijn tanden eruit vallen,’ zegt Gardner. ‘Van mij mag hij er nog tien schrijven, want ik vind ze prachtig.’)