Ensia  | Saint Paul (Minnesota)

Jaarlijks wordt wereldwijd tussen de 20 en 50 miljoen ton aan computers, tv’s, airconditionings, mobiele telefoons, koelkasten en andere ‘e-waste’ afgedankt. Nu nog extreem vervuilend voor afvalverwerkers en milieu. Terwijl het ook anders kan.

Rajesh is nog maar amper tien jaar oud. Staand op zijn tenen laat hij de hele dag printplaten van computers in grote vaten warm zuur glijden. Hij heeft weliswaar handschoenen aan, maar draagt geen veiligheidsbril en krijgt aldoor zuurspetters op zijn hemd. Zijn hoestbuien gaan maar niet over en hij drinkt ’s avonds alcohol, omdat hij telkens zo duizelig wordt van de dampen. Rajesh is met zijn oudere broer van het Indiase 
platteland naar Mandoli gekomen, een voorstad van New Delhi die is uitgegroeid tot het knekelhuis van de digitale wereld. Met het zuur in de vaten wordt koper van de printplaten gehaald, dat aan een koperdraadfabriek wordt verkocht. Ergens maakt er iemand winst, maar met de bijtende dampen en de door giftige metalen verontreinigde plaatselijke waterbron ziet Rajesh’ toekomst er somber uit.

De verontrustende gang van zaken in Mandoli is 
kenmerkend voor de gigantische, wereldwijde handel in gerecycled elektronisch afval. Jaarlijks wordt wereldwijd tussen de 20 en 50 miljoen ton aan computers, tv’s, airconditionings, mobiele 
telefoons, koelkasten, gloeilampen en andere ‘e-waste’ afgedankt. Daar zitten kostbare metalen in – waaronder giftig lood, cadmium en kwik – die de moeite waard zijn om voor hergebruik terug te winnen. Maar op dit moment is de zogeheten urban mining van kostbare metalen uit e-waste vooral een milieu- en een sociale ramp, vanwege de vervuiling van de omgeving en de vergiftiging van de werknemers.

Gigantische smeltoven

Het kan ook anders. Vergelijk Mandoli eens met Skellefteå, een keurig Zweeds stadje met een beroemd ijshockeyteam, dicht bij de poolcirkel. Hier heeft Boliden, een van ’s werelds grootste bedrijven die e-waste recyclen, een gigantische industriële smeltoven staan. De oven verwerkte het afgelopen jaar bijna 80.000 ton e-waste – vooral Europese computerprintplaten en mobieltjes – om 
er koper, goud, zilver en andere kostbare metalen uit te winnen. Hier geen vaten met zuur, geen bijtende dampen, geen kinderarbeid: het volautomatische proces voldoet aan Europese milieu-, gezondheids- en veiligheidswetgeving. Er wordt gebruikgemaakt van apparatuur die vrijkomende gassen afvangt en voorkomt dat stofvorming optreedt. Restwarmte wordt gebruikt om lokale gebouwen mee te verwarmen. Het weinige dat overblijft, wordt opgeslagen 
in speciaal daartoe aangelegde ruimtes onder de fabriek.

Ziet een betere toekomst voor de verwerking van e-waste er zo uit? Wie weet. Grote metaalverwerkingsbedrijven ruiken winst en lonken naar klanten, van de VS tot China. Umicore, een aloud Europees metaalsmeltbedrijf in het Belgische Hoboken, haalt steeds meer van zijn grondstoffen uit e-waste. Directeur EU-relaties van het bedrijf, Christian Hagelüken, beweert dat de smeltovens uit een ton mobieltjes 400 gram goud kunnen halen, naast koper, zilver, lood, tin en indium. Na het smelten worden de 
metalen in de afvalstroom chemisch gescheiden. De plastic behuizingen, die meegaan in de oven, dienen als brandstof voor het proces. ‘Ruim 95 procent van al het materiaal wordt gebruikt om nuttige producten van te maken,’ zegt Hagelüken. De rest bestaat uit giftige elementen als kwik en cadmium, die ‘veilig’ worden verwerkt, en slak, waarmee dijken langs de Belgische kust worden aangelegd.

Geavanceerde verwerkingsfabrieken vind je ook steeds meer in de niet-westerse wereld. Vooral China vervangt zijn beruchte e-waste-dorpen maar wat graag door hoogtechnologische recycling van e-waste-metalen. Het vlaggenschipbedrijf op dit gebied, GEM Co. Ltd., beweert op zijn website dat het ernaar streeft ‘wereldleider in groen ondernemen’ te worden.