The New York Times | New York

Nu de apparatuur betaalbaar is en de kennis binnen bereik, kunnen amateurwetenschappers met net zoveel gemak DNA-codes kraken als computercodes. Een gevaarlijke ontwikkeling, als er geen toezicht kan worden gehouden.

Als tiener had Keoni Gandall al een geavanceerd onderzoekslaboratorium in zijn slaapkamer in het Californische Huntington Beach. Terwijl zijn schoolvriendjes computergames kochten, schafte hij allerlei apparatuur aan – een transilluminator, een centrifuge, twee thermocyclers – voor een hobby die ooit het exclusieve domein was van wetenschappers met witte stofjassen in 
officiële laboratoria. ‘Ik wilde gewoon DNA klonen met mijn eigen labrobot en thuis complete genomen kunnen maken,’ zegt hij. En Gandall was lang niet 
de enige. De laatste jaren zijn overal in het land biohackers aan de slag gegaan met DNA-manipulatie. 
Nu de apparatuur goedkoper wordt en de kennis over methoden voor genetische modificatie (met name CRISPR-Cas9) steeds wijder verspreid raakt, beginnen zogenaamde ‘burgerwetenschappers’ op verrassende manieren met DNA te werken.

Tot nu toe heeft dat vooral amateuristische miskleunen opgeleverd. Een jaar geleden haalde een biohacker de publiciteit, toen hij zich op een conferentie injecteerde met gemodificeerd DNA dat hem gespierder moest maken (wat niet lukte). Begin dit jaar injecteerde de eigenaar van een biotechbedrijf zich met een zelfgemaakt middel, waarvan hij hoopte dat het hem zou genezen van herpes (uitslag: helaas). Zijn bedrijf had ook al een filmpje gelivestreamd waarin iemand zich injecteerde 
met een zelfgemaakt middel tegen hiv (maar de 
hoeveelheid hiv in zijn bloed nam toe).

Gandall, inmiddels achttien jaar en onderzoeksassistent aan de Stanford-universiteit, zei in een interview dat hij gentechnologie voor iedereen toegankelijk wil maken. Hij denkt dat toekomstige ontdekkingen op dat gebied uit onverwachte hoek zullen komen. Maar hij geeft onmiddellijk toe dat de doe-het-zelfrevolutie in genetica op een dag ook rampzalig kan uitpakken. ‘Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat de regelgeving voor DNA-synthese gewoon niet toereikend is,’ zegt hij. ‘De regels werken niet meer als alles gedecentraliseerd is – als iedereen straks synthetisch DNA kan maken met zijn smartphone.’

Biowapen

De grootste angst is dat iemand de steeds populairdere technologie aanwendt om een biowapen te maken. Een onderzoeksteam van de Universiteit van Alberta is erin geslaagd op eigen houtje paardenpokken te maken, een uitgestorven variant van het pokkenvirus – in zes maanden tijd, op basis van via internet gekochte DNA-fragmenten en zonder enige klacht van de autoriteiten. Ze kochten overlappende DNA-fragmenten van een commercieel bedrijf en stelden met wat knip- en plakwerk het volledige genoom samen. Toen ze dat hadden ingebracht in cellen die met een ander type pokkenvirus waren geïnfecteerd, begonnen de cellen besmettelijke deeltjes te produceren.

Volgens sommige deskundigen komt hiermee meteen een einde aan de al tientallen jaren woedende discussie over de vraag of de laatste twee resterende stalen van het pokkenvirus, in 
de Centers for Disease Control and 
Prevention in Atlanta en in een onderzoekscentrum in Rusland, vernietigd moeten worden.

Nu staat immers vast dat wetenschappers die er experimenten mee willen doen, het virus ook gewoon zelf kunnen maken. Het artikel over dit onderzoek in het tijdschrift PLOS One bevatte niet alleen een uitgebreide beschrijving van de gebruikte methoden, maar ook – wat Gregory Koblentz, hoofd van de vakgroep Biodefensie aan de George Mason-universiteit, met name zorgen baarde – een reeks nieuwe tips en trucs om hindernissen te omzeilen. ‘We wisten natuurlijk altijd al dat dit ooit mogelijk zou zijn,’ zegt Koblentz. ‘We wisten ook dat Noord-Korea ooit een kernwapen zou bouwen, maar toch slaat de schrik ons om het lijf als ze het echt doen.’

Experts riepen het blad op de publicatie in te trekken, het werd ‘onverstandig, onnodig en gevaarlijk’ genoemd. En al vóór de publicatie werd in een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie gesteld dat het beschreven procedé ‘geen uitzonderlijke biochemische kennis of vaardigheden en geen grote investeringen in tijd of geld vereist’. Maar het hoofd van het onderzoeksteam, viroloog David Evans van de Universiteit van Alberta, zei dat hij verschillende Canadese instanties op de hoogte had gesteld van zijn experiment met het pokkenvirus en nergens op bezwaren was gestuit.

Veel experts zijn het er wel over eens dat amateurbiologen grote moeite zullen hebben om op eigen houtje 
een dodelijk virus te maken. Maar naarmate er meer hackers komen die liever DNA-codes dan computercodes kraken, en naarmate zij bedrevener raken in DNA-synthese, kan het risico op misbruik volgens deskundigen 
wel toenemen. ‘Er kan eigenlijk ieder moment iets dodelijks worden gelanceerd – nu al,’ zegt George Church, een vooraanstaand synthetisch bioloog aan Harvard. ‘Praktisch ingestelde types zouden simpelweg een tegen medicijnen resistente variant van miltvuur of een extreem besmettelijk griepvirus kunnen ontwerpen. Daarvoor staan nu al recepten online.’