Middle East Eye  | Londen

In Saoedi-Arabië ben je één socialmediabericht verwijderd van de dood, schrijft de hoofdredacteur van onlinenieuwsblad Middle East Eye. Het is zeker niet de eerste moord op een Saoedische balling, maar de moord op zijn collega Khashoggi kwam rechtstreeks binnen.

Dit is de zwartste dag die ik als hoofdredacteur van Middle East Eye heb meegemaakt. Dat ligt niet meteen voor de hand. Jamal Khashoggi is niet de eerste vermoorde Saoedische balling. Niemand herinnert zich nu nog Nasser 
al-Said, die in 1979 uit Beiroet verdween en van wie sindsdien niets meer is vernomen. Prins Sultan bin Turki werd in 2003 ontvoerd uit Genève. Prins Turki bin Bandar al-Saoed, die in Frankrijk asiel had aangevraagd, verdween in 2015. Generaal-majoor Ali 
al-Qahtani, een officier van de Saoedische Nationale Garde, overleed terwijl hij nog in hechtenis zat en vertoonde tekenen van mishandeling: zijn nek leek te zijn verdraaid en zijn lichaam was ernstig opgezet. En er zijn vele, vele anderen.

Duizenden kwijnen weg in de gevangenis. Als terroristen gebrandmerkte mensenrechtenactivisten zitten in de dodencel op grond van aanklachten die volgens Human Rights Watch ‘niet op erkende 
misdrijven lijken’. Ik weet van een zakenman die naakt aan zijn voeten werd opgehangen en gemarteld. Ook hij verdween. In Saoedi-Arabië ben je één socialmediabericht verwijderd van de dood.

‘Deal van de Eeuw’

Een Saoedisch vliegtuig wierp een bom van Amerikaanse makelij af op een schoolbus in Jemen. Veertig jongens en elf volwassenen kwamen om. Ze waren op een schoolreisje. Dood per afstandsbediening, en geen westerse bondgenoot of wapenleverancier van Saoedi-Arabië die een verklaring eist. Geen contract dat wordt opgezegd, geen aandelenmarkt die zich het verrukkelijke vooruitzicht van de grootste beursgang in de geschiedenis laat ontzeggen. Wat maakt een dode Saoedi meer of minder uit?

En toch is de dood van Khashoggi anders. Die komt rechtstreeks binnen. Eerst zit hij nog tegenover je aan de ontbijttafel, in een gekreukt overhemd, en verontschuldigt hij zich mompelend, in haastig gearticuleerd Engels, voor het feit dat hij verkouden is en je misschien aansteekt. Je knippert met je ogen en hoort dan een Turkse official vertellen wat er met zijn lichaam is gedaan in het consulaat in Istanboel: aan stukken gehakt.

Saoedische functionarissen hebben iedere betrokkenheid bij zijn verdwijning krachtig tegengesproken. Hij zou het consulaat al snel na aankomst weer hebben 
verlaten. Voor deze bewering leverden ze geen enkel bewijs. De videocamera’s van het consulaat zouden op dat moment uit hebben gestaan.

Enkele dagen voor zijn dood vertelde Khashoggi op een conferentie in Londen dat het koninkrijk besefte dat het te ver was gegaan in de wijze waarop het zich sterk had gemaakt voor Donald Trumps ‘Deal van de Eeuw’, die een einde moet maken aan het Israëlisch-Palestijnse conflict. In het kader van deze deal zouden de Saoedi’s de Palestijnen het dorp Aboe Dis, aan de rand van Jeruzalem, als hoofdstad van een toekomstige Palestijnse staat hebben willen opleggen, in plaats van Oost-Jeruzalem. Een uiterst controversieel voorstel vanuit Palestijns en dus ook Arabisch perspectief, waarvan Riyad zich toch maar distantieerde.

‘Dit toont iets heel belangrijks aan’, zei Khashoggi. ‘Alleen de Palestijnen beslissen. Niet de Saoedi’s, niet de Egyptenaren, hoeveel geld ze ook in de Palestijnse Autoriteit hebben gepompt. Niemand kan voor de Palestijnen beslissen.’ Een week later was hij voor altijd tot zwijgen gebracht.