The New York Times   | New York  

Zelfs Republikeinen keren zich tegen hun president, die een te grote last dreigt te worden voor hun partij en een te groot gevaar voor het land.

Een billboard van de Amerikaanse filantroop Tom Steyer, die al sinds 2017 vraagt om Trumps afzetting. © Getty Images

Een afzettingsprocedure tegen president Trump lijkt inmiddels onvermijdelijk. Tenzij hij zelf aftreedt, zal de druk van het publiek op vooraanstaande Democraten om een impeachmentprocedure te starten dit jaar alleen maar toenemen. Te veel mensen denken in termen van de status quo: dat de dingen blijven zoals ze zijn. Ze houden er geen rekening mee dat de opinie met de gebeurtenissen meeverandert.

Of er nu wel of niet genoeg bewijs is om een impeachmentprocedure tegen Trump te beginnen (ik denk van wel), we zullen in elk geval horen wat speciaal aanklager Robert Mueller heeft geconstateerd, zelfs al zal Trump zijn Ruslandonderzoek in de doofpot willen stoppen. Heel wat Republikeinen wilden bij de tussentijdse verkiezingen van afgelopen november niets met Trump te maken hebben en de uitslag heeft zijn reputatie in de partij bepaald geen goed gedaan. Het gaat met zijn politieke statuur, die al enige tijd zwak is, intussen snel bergafwaarts.

Na de tussentijdse verkiezingen kwamen er dankzij gerechtelijk onderzoek nieuwe onthullingen van voor-malige naaste adviseurs en er waren nieuwe schandalen rondom de president zelf. De geur van corruptie die al om hem heen hing, werd sterker. 
Vervolgens vielen veel Republikeinen 
de schellen van de ogen door de gebeurtenissen van eind december: de ondoordachte beslissing om Amerikaanse 
troepen uit Syrië terug te trekken, het onverwachte ontslag van Defensieminister Jim Mattis, de slapte op de aan-delenbeurzen, de stupide shutdown 
van een deel van de federale overheid.

Er wordt kwistig met het woord ‘impeachment’ gestrooid. Dankzij de onnozele procedure tegen president Bill Clinton is dat woord synoniem geworden aan politieke wraak. Maar het is veel belangrijker en zwaar-wegender: impeachment speelt een cruciale rol in het functioneren van de Amerikaanse democratie. Impeachment was de manier waarop de aartsvaders van de VS een president tussentijds rekenschap lieten afleggen. Omdat ze vastbesloten waren te voorkomen dat er iemand op de troon zat zonder te regeren, legden ze de beslissing of een president mocht aanblijven in handen van de volksvertegenwoordigers die hem hadden gekozen.

Ze beseften dat voorzichtigheid geboden was bij de mogelijkheid de uitslag van de presidentsverkiezingen ongedaan 
te maken en dat moest worden voor-komen dat de ene partij die macht tegen de andere gebruikte. Daarom troffen ze voorzieningen in de grondwet waardoor het voor het Congres erg lastig werd een president uit het ambt te zetten. Een ervan is de regel dat de Senaat, nadat het Huis van Afgevaardigden vóór afzetting heeft gestemd, de president met een tweederdemeerderheid schuldig moet verklaren.

Impeachment was niet alleen bedoeld voor gevallen waarin een president 
een misdrijf beging. Zo klaagde de juridische commissie van het Huis van Afgevaardigden Richard Nixon onder andere aan wegens machtsmisbruik omdat hij de Amerikaanse belastingdienst tegen zijn politieke vijanden had gebruikt. De commissie hield de president ook verantwoordelijk voor wangedrag jegens zijn medewerkers en omdat hij de door hem afgelegde gelofte ‘ervoor te zorgen dat wetten trouw worden nageleefd’ geen gestand had gedaan.

Er lijken twee uitkomsten van de 
huidige presidentiële crisis mogelijk. Wanneer Trump ziet aankomen dat 
hij en enkele van zijn familieleden van misdaden zullen worden beschuldigd, kan hij het gevoel krijgen dat hij in de val zit. Dat zou hem geen andere keuze laten dan aftreden of zich verzetten tegen afzetting door het Congres. 
Maar dat laatste is zeer riskant.