The Guardian | zie pagina 14

In dit tijdperk waarin we worden bestookt met social media, soundbites en het Nu waarin geleefd dient te worden, dreigt het verleden uit beeld te verdwijnen, net als de toekomst.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat er eerder een tijd is geweest waarin presentisme zozeer de boventoon voerde als nu, een tijd die meer dan nu was verankerd in de dag van vandaag; en er is nauwelijks iemand denkbaar die dit presentisme zozeer belichaamt als de huidige president van de Verenigde Staten.

Donald Trump is iemand die niet verder kan kijken dat het moment, iemand die enkel en zonder enige terughoudendheid reageert op directe stimuli – daarom is Twitter ook zijn enige kanaal voor geschreven communicatie, en kan hij zich onmogelijk aan een script houden wanneer hij spreekt. In 
dat opzicht verschilt hij maar weinig van andere mensen die veel tijd doorbrengen op social media; het ecosysteem van social media is zo ontworpen 
dat het voortdurende, ogenblikkelijke reacties uitlokt op provocaties in het Nu.

Het is onbegonnen werk om vanuit dat ecosysteem oude gedragspatronen in ere te herstellen, of nieuwe en betere gedragspatronen te ontwikkelen. Nee, om tot een gezonder alternatief te komen moeten we streven naar een ‘temporele bandbreedte’, om de woorden van de grote Amerikaanse schrijver Thomas Pynchon te gebruiken – het besef dat onze ervaringen verbonden zijn met zowel het verleden als de toekomst.

In Pynchons roman uit 1973, Gravity’s Rainbow, legt een ingenieur, Kurt Mondaugen, temporele bandbreedte uit als ‘de breedte van het heden waarin je leeft, jouw nu… Hoe meer je je ophoudt in het verleden en de toekomst, hoe groter je bandbreedte, en hoe stabieler je karakter. Maar hoe smaller je besef van het Nu is, hoe kwetsbaarder je zult zijn.’

Als we onze bandbreedte willen vergroten, beginnen we met het verleden, omdat er voor onderzoek naar het verleden slechts bereidheid vereist is. Onlangs gaf ik een groep eerstejaars les over de Ars poetica 
van de Romeinse dichter Horatius. Hoewel Horatius leefde in een wereld die ons in talloze opzichten vreemd is – en hoewel hij ongetwijfeld door zowel links als rechts voor politiek incorrect zou worden versleten – raakte zijn pleidooi voor een ‘vredige geest’ bij ons allemaal een gevoelige snaar. Horatius beveelt aan te doen waar ik ook voor pleit: ‘Ga te 
rade bij geschriften van de wijzen,’ adviseert hij 
zijn vriend Lollius Maximus:

Leef je leven zo rustig en vredig mogelijk.
Wil je je laten kwellen, en je dagen laten bepalen
door hebzucht, die altijd iets armoedigs heeft?
Wil je je gedachten laten beheersen
door hoop en angst over onbenulligheden?
Waar komt deugd vandaan, haal je dat uit geschriften?
Of is het een geschenk van de natuur dat niet valt te leren?
Hoe kun je een vriend worden voor jezelf?
Wat brengt rust? Wat neemt je zorgen weg?

Horatius zegt niet dat je je socialmedia-accounts moet deleten of dat je je geen zorgen zou moeten maken over je economische omstandigheden. Hij stelt vragen – maar het zijn de juiste vragen, vragen die ons op een ander spoor kunnen zetten dan de vragen die elke ochtend op ons afkomen zodra we ons mobieltje pakken. ‘The past is a foreign country; they do things differently there,’ luidt de beroemde zin van L.P. Hartley. (Het verleden is een vreemd land; daar doen ze de dingen anders). Dat wil 
natuurlijk nog niet zeggen dat de manier waarop 
‘ze’ de dingen doen, ook de juiste manier is – maar het werkt altijd verhelderend om je bewust te zijn van bepaalde dingen.

Impulsen

Oude boeken lezen is een manier om jezelf voor weinig tot geen geld te scholen. Als ik zie hoe er weer een oorlog uitbreekt op social media, moet ik vaak aan het personage van Grace Kelly in High Noon denken, een Quaker-pacifiste, die zegt: ‘Het kan me niet schelen wie er gelijk heeft en wie niet. Er moet een betere manier van leven zijn.’ (Dat ze aan het eind van de film afstand neemt van haar pacifisme benadrukt eigenlijk alleen maar het belang van haar standpunt, hoe ironisch dat ook is.) Het vermoeden dat er een betere manier van leven moet zijn, heeft als prettig neveneffect dat het de ondoordachte onderbuikreflexen onderdrukt die onlosmakelijk 
met deze tijd lijken te zijn verbonden.