Quartz   | New York  

Tijd is een complex onderwerp, dat raakt aan onze ziel en betekenis geeft aan ons bestaan. Maar eigenlijk bestaat hij niet, zegt de Italiaanse wetenschapper Carlo Rovelli. Tijd is niets anders dan een collectief waanidee.

De mens ervaart tijd als een werkelijkheid. Maar volgens kwantumfysici bestaat tijd helemaal niet eens. ‘In de fundamentele vergelijkingen die de werkelijkheid beschrijven komt geen tijdvariabele voor,’ legt de theoretisch-natuurkundige Carlo Rovelli uit. Hij ‘verziekt een feestje liever niet met abstracties en wiskunde om zijn gelijk te bewijzen’. Voor ons dagelijks leven hoeven we de werking van het universum niet te begrijpen. Maar het is goed om zo nu en dan een stapje achteruit te doen.

‘Tijd is een fascinerend onderwerp omdat die onze diepste emoties raakt. De tijd legt het leven bloot en neemt alles mee. Nadenken over de tijd is nadenken over de zin van ons leven. Daarom besteed ik mijn leven aan het bestuderen van de tijd,’ legt Rovelli uit. Rovelli’s nieuwe boek, The Order of Time, gaat over hoe wij als mens het verstrijken van de tijd ervaren en over het feit dat de tijd ontbreekt op zowel minuscuul kleine als zeer grote schaal.

Heel overtuigend betoogt hij dat chronologie en continuïteit niet meer zijn dan een verhaal dat we onszelf vertellen om ons bestaan te kunnen begrijpen. ‘Vanuit ons perspectief, het perspectief van wezens die een klein deel van de wereld uitmaken, zien we die wereld meestromen met de tijd,’ schrijft de fysicus. Op kwantumniveau zijn tijdsduren zo kort dat die niet onderverdeeld kunnen worden en bestaat er geen tijd.

In de ‘elementaire grammatica van de wereld, is er geen ruimte en geen tijd, zijn er alleen processen die fysieke kwantiteiten van de ene in de andere transformeren, aan de hand waarvan we in staat zijn om mogelijkheden en relaties te berekenen’, schrijft Rovelli.

Iemand in Londen ervaart altijd een ander moment van de dag dan iemand in 
New York