Financial Times  | Londen

President Macron heeft een klachtenregister geopend om de grieven van de gele hesjes te inventariseren. 
De vorige keer dat een Franse bestuurder dat probeerde, liep het uit op een volksopstand.

Een Franse koning probeerde het al eerder en met hem liep het niet goed af. Lodewijk xvi beval zijn onderdanen in de lente van 1789 om klachtenboeken bij te gaan houden. Maar in plaats van de volkswoede te temmen, gaf hij hiermee aanleiding voor een opstand tegen de kroon.

Nu liggen er opnieuw klachtenboeken in Frankrijks gemeentehuizen, om een stem te geven aan de volkswoede over onrecht en de afstandelijkheid van de macht. President Emmanuel Macron, door critici wel vergeleken met een republikeinse vorst, wil hiermee een nationaal debat openen over de toestand van het land. Gaat hem lukken wat koning Lodewijk xvi niet voor elkaar kreeg?

Het heeft iets ouderwets om, in een moderne democratie waarin iedereen via sociale media met elkaar is verbonden, een klachtenboek op het gemeentehuis te leggen. Maar Macron zag zich gedwongen tot deze maatregel – en tot 10 miljard aan fiscale toezeggingen – door de massale demonstraties van de gilets jaunes. De protesten dreigden in een gewelddadig oproer uit te monden en zijn hervormingsagenda teniet te doen.

Bliksemafleider

Voor de geplaagde president kan het plan een uitweg betekenen. Het debat kan als bliksemafleider dienen voor de woede van de gele hesjes, niet door ze te lijmen met mooie woorden, maar door een gewelddadige, extremistische kern af te splitsen van een veel grotere groep, en van hun sympathisanten onder het grote publiek. Hun voornaamste grief is immers dat zij genegeerd worden door een elite die elk gevoel voor de realiteit uit het oog is verloren.

De consultatie, die duurt tot 15 maart, zou nieuw elan kunnen geven aan Macrons strategie het bedrijfsleven, de burgers en niet te vergeten zijn eigen partij te betrekken bij de hervorming van het land. Nadat hij de verkiezingen had gewonnen werd van die aanpak weinig meer vernomen: de president verkoos micromanagement vanuit het Élysée.

Slim aangepakt kan het proces een 
uitlaatklep bieden aan de onder de Fransen breed levende gevoelens van frustratie. Blijkt bijvoorbeeld de belastingdruk de meeste weerstand op te roepen, dan is dat een legitieme aanleiding voor de voorgenomen afslanking van de overheid. Zo zou het klachtenboek de basis kunnen vormen van een hervormingsprogramma voor de tweede helft van Macrons presidentschap.

Maar het kan net zo goed pure tijdverspilling zijn, die het ongenoegen alleen maar aanwakkert. Het scala aan gesuggereerde onderwerpen – belastingen, uitgaven, overheidsdiensten, staatsinrichting, klimaatbeleid, democratie, burgerschap, immigratie en integratie – is absurd breed. In een brief aan de natie schreef Macron dat ‘geen enkele vraag taboe’ zou zijn. Maar een paar regels later zegt hij alweer dat hij niet aan de in de laatste twintig maanden genomen belastingmaatregelen wil morrelen.