Newsweek   | New York

Volgens de Amerikaanse filosoof Martha Nussbaum kunnen we denkpatronen en gevoelens aanleren die hoop geven in plaats van ten prooi te vallen aan angst. Dat is niet alleen maar makkelijk gezegd: ze wil filosofie inzetten 
om de toon van het publieke debat te verbeteren.

in het kort

• De Amerikaanse filosoof Martha Nussbaum (71) vat de explosieve tijd goed samen in haar boek Woede en vergeving, waarin ze aannemelijk maakt dat woede 
weliswaar begrijpelijk en menselijk is, maar een slechte raadgever.

• Woede, walging en afgunst worden al sinds de Oudheid gebruikt om mensen tegen elkaar op te zetten.

• Belangrijk is woede te verbinden met andere emoties, zoals hoop, vertrouwen in de mogelijkheid van rechtvaardigheid en vooral liefde, en welwillend te staan tegenover ieders menselijkheid en vermogen de juiste dingen te doen.

Op een chique gala-avond in de openbare bibliotheek van Manhattan kwam in december een keur aan internationale prominenten bijeen ter ere van een vrouw die je wel de rockster van de filosofie mag noemen: Martha Nussbaum. Haar elegante verschijning werd in het zonnetje gezet op het derde jaarlijkse gala van de Berggruen Prize, een prijs van 1 miljoen dollar voor ‘denkers wier ideeën ons houvast, wijsheid en meer zelfkennis bieden in een wereld die onder invloed van sociale, technologische, politieke, culturele en economische ontwikkelingen in hoog tempo van aanzien verandert’.

Nussbaum (71), hoogleraar ethiek en recht aan de Universiteit van Chicago, is diep begaan met het idee van rechtvaardigheid en de individuele en politieke implicaties daarvan. Maar haar interesse beperkt zich niet tot de theorie. Ze wil filosofie inzetten om de toon van het publieke debat te verbeteren. Ze heeft al vijf boeken geschreven die daaraan zijn gewijd. Haar nieuwste, Het koninkrijk van de angst, is een boeiende beschouwing over onze huidige politieke crisis vanuit het oogpunt van emotie: hoe woede, walging en afgunst al sinds de Oudheid worden gebruikt om mensen tegen elkaar op te zetten.

Dat Nussbaum het levende tegendeel is van de populaire karikatuur van intellectuelen (als mensen in een ivoren toren die zich boven het politieke gekissebis verheven voelen), komt misschien doordat ze zich spiegelt aan de aartsvaders van de filosofie. ‘De grote denkers uit de Oudheid hielden zich niet afzijdig van de politiek,’ zegt ze. ‘Seneca was de regent van keizer Nero en probeerde hem van allerlei vreselijke daden te weerhouden. Aan de politieke realiteit viel destijds niet te ontkomen.’

Het is niet pas sinds Trumps aantreden dat de angst regeert in het Amerikaanse politieke debat. Maar de bangmakerij is de afgelopen twee jaar tot een gekmakend en oorverdovend volume aangezwollen. En Nussbaum weet dat heel goed in zijn context te plaatsen en analyseert hoe angst wordt gebruikt om politiek gewin te behalen en woede te rechtvaardigen, maar ze wil, net als wij, vooral ook weten hoe we ervan af kunnen komen. Met de toename van racistisch en homofoob geweld en de constante speculaties over een impeachment is dat nu misschien de belangrijkste zorg.