Diken   | Istanboel  

Omdat de islam er niet in is geslaagd te hervormen, vindt de religie geen aansluiting meer bij het leven van de moslims. De enige oplossing, zegt de Turkse schrijver Levent Gültekin, is de scheiding van kerk en staat.

Peilingbureau Konda heeft de resultaten gepubliceerd van een enquête onder de Turkse bevolking over de veranderingen in de maatschappij in de afgelopen tien jaar. Laten we eens naar de cijfers over religie kijken. Het percentage ondervraagden dat zei religieus te zijn, is gedaald van 55 naar 51 procent. Het aantal dat zei atheïstisch te zijn, is gestegen van 1 naar 3 procent, terwijl dat van de mensen die zeiden ongelovig te zijn, is gestegen van 1 naar 2 procent.

Met een regering die zich al tien jaar op haar religiositeit beroept en in alle geledingen van de maatschappij gelovigen op belangrijke posten benoemt, zou je mogen verwachten dat de bevolking geloviger zou worden. Toch is het tegendeel het geval. Waarom?

De gelovigen die aan de macht zijn, hebben een slecht voorbeeld gegeven, waardoor mensen zich van het geloof hebben afgekeerd: dat is de analyse die je het vaakst hoort. Natuurlijk, maar het gaat verder dan dat. Want deze crisis is geen crisis van moslimlanden, het is een crisis van de islam zelf. Het is de crisis van een religieuze opvatting die geen enkel verband houdt met het objectieve leven van de gelovigen noch met de culturele veranderingen, maar die berust op eeuwenoude denkbeelden en interpretaties. Een religieuze opvatting die, in plaats van mensen antwoorden te geven, hun het leven moeilijker maakt.

Of we willen of niet, mensen veranderen, net als levenswijzen, culturen, gewoonten. Daarom schieten mensen weinig op met een onveranderlijke en fossiele geloofsopvatting. Omdat de islam er niet in is geslaagd te hervormen, vindt de religie geen aansluiting meer bij het leven van de gelovigen. Het gevolg is dat mensen voor een keuze komen te staan: ofwel gelovig blijven en zich afsluiten voor de wereld, ofwel een normaal leven leiden ten koste van een verwijdering van het geloof. Overigens kent de islam aspecten die tegenwoordig onacceptabel en onuitvoerbaar zijn, zoals de huwbare leeftijd van jonge meisjes, de juridische en economische positie van de vrouw of de betrekkingen met andere monotheïstische religies. Doordat de moslims geen oplossing hebben gevonden voor deze problemen, is de islam in een diepe crisis gestort. In Turkije is deze crisis ook de crisis van de AKP, de partij die aan de macht is en die zich beroept op de religie.

In Rize, de geboortestad van president Erdogan, is zijn portret op veel plaatsen te zien op muren en vlaggen – © HH