Middle East Eye   | Londen

Ze worden een stille tsunami genoemd, die de geneeskunde terug naar de Middeleeuwen helpen. Resistente superbacteriën zijn aan een verontrustende opmars bezig in het Midden-Oosten.

Karam Yaseen, voormalig verpleegkundige bij Artsen Zonder Grenzen (AZG), is als adviseur antibioticaresistentie verbonden aan een ziekenhuis voor post-operatieve zorg dat is opgezet door een liefdadigheidsorganisatie in Mosul in Noord-Irak. Kort nadat het ziekenhuis werd geopend, een jaar geleden, begonnen medewerkers bij patiënten een hoge weerstand tegen antibiotica te bespeuren.

Na een bijna negen maanden durende strijd veroverde het Iraakse leger in 2017 Mosul op IS. ‘Meer dan een jaar later zijn de gevolgen van de antibioticaweerstand opvallender en zichtbaarder dan ooit,’ zegt Yaseen. Ook AZG noemt de antibioticaresistentie in Irak en elders in het Midden-Oosten alarmerend hoog. Meer dan eenderde van de patiënten in het ziekenhuis van Mosul is resistent tegen een groot aantal medicijnen, waardoor voorheen eenvoudig te bestrijden ziektes en aandoeningen nu vaak ongeneeslijk en fataal zijn geworden. Makkelijk uit te schakelen huis-tuin-en-keukenbacteriën zijn uitgegroeid tot superbacteriën.

Ongereguleerd gebruik van antibiotica, slechte hygiëne en de algemene chaos van de oorlog zijn enkele hoofdoorzaken van het probleem met de superbacteriën. Stijgende kosten van medische zorg en medicijnen drijven mensen vaak tot zelfmedicatie.

Ondertussen is het wijdverbreide gebruik en misbruik van antibiotica bij dieren ook een factor van belang. Runderen krijgen de medicijnen vaak toegediend om hun gewicht te verhogen. Deze antibiotica komen in de voedselketen en zorgen voor een grotere weerstand tegen de medicijnen bij mensen.

‘Vijftien jaar geleden was het gebruik van antibiotica in Irak redelijk goed geregeld en hadden we een behoorlijke gezondheidszorg,’ zegt Yaseen. ‘Maar de oorlog in 2003 veranderde alles. Daarna kwamen sommige antibiotica die alleen op recept verkrijgbaar hadden moeten zijn, heel gemakkelijk op de markt. Als ze maar even ziek werden, gingen mensen ze steeds vaker gebruiken. En dus kan een apotheker in Irak nu aan iedereen antibiotica verkopen, zelfs de injecteerbare, zonder recept.’

Mosul is wel een speciaal geval. De stad is zwaar gehavend, eerst vanwege de langdurige bezetting door IS, en vervolgens door een al even langdurige belegering die aan die bezetting een einde moest maken. Duizenden mensen stierven of raakten gewond als gevolg van het oorlogsgeweld, de infrastructuur ging aan gruzelementen, zowel de geestelijke als de fysieke gezondheid van de bevolking holde achteruit. Maar wat er in Mosul aan de hand is, gebeurt ook elders in het Midden-Oosten, en zelfs daarbuiten.