Financial Times   | Londen

Prins Mohammed bin Salman heeft ambitieuze hervormingsplannen voor de arbeidsmarkt van Saoedi-Arabië. Het is alleen de vraag of die zullen slagen.

Fahad al-Shahrani neemt met een twinkeling in zijn ogen de telefoon op, als een gokker die weet dat de kaarten in zijn voordeel zijn geschud. De 27-jarige Saoedi heeft net enthousiast verteld dat de dynamiek van de Saoedische arbeidsmarkt verandert, nu kroonprins Mohammed bin Salman de leiding neemt bij wat alom wordt gezien als de agressiefste campagne om werkgelegenheid te creëren voor jonge Saoedi’s.

Shahrani had eerder al naar dertig bedrijven sollicitatiebrieven gestuurd, zonder antwoord te krijgen. Maar de afgelopen weken merkt hij dat hij in de belangstelling staat. ‘Voortdurend gaat mijn telefoon,’ zegt hij. En alsof het zo gepland is, gaat die nu weer: een parfumerie waar hij heeft gesolliciteerd, belt op om te laten weten dat hij een kans maakt.

Dit speelt zich af in een horlogewinkel waar de jonge Saoedi nu een maand werkt. Nidhal Shaaban, de Syrische winkelmanager, kijkt stilletjes toe hoe zijn nieuwste werknemer alweer op jacht is naar een beter betaalde baan. Horlogewinkels behoren tot de twaalf retailsectoren – van opticiens tot outlets voor auto-onderdelen – die vallen onder het ‘Saoediseringsprogramma’ dat in november is gestart en ervoor moet zorgen dat het werknemersbestand van deze bedrijven voor minstens 70 procent uit Saoedi’s bestaat. De winkelchef weet dat het regeringsbeleid, in ieder geval voorlopig, in het voordeel werkt van Shahrani en zijn leeftijdgenoten.

Ondanks Shahrani’s optimisme zijn er reusachtige obstakels waarmee de regering in Riyad te maken krijgt bij haar pogingen een arbeidssysteem te reorganiseren dat tientallen jaren afhankelijk is geweest van miljoenen arbeidsmigranten uit de regio en Azië, die bereid zijn harder te werken voor minder geld. Van alle beloften van prins Mohammed bin Salman om de van olie afhankelijke economie te moderniseren en diversifiëren is deze volgens deskundigen de lastigste en riskantste. Wordt de belofte waargemaakt, dan zal Saoedi-Arabië minder afhankelijk zijn van buitenlandse arbeiders, die nu ongeveer 90 procent van alle banen in de particuliere sector in handen hebben, en zal het de gigantische jeugdwerkloosheid aanpakken in een land waar meer dan de helft van de bevolking jonger is dan 25. Komt de belofte niet uit, dan zal de werkloosheid in hoog tempo toenemen en mogelijk een bron van sociale instabiliteit worden in het land dat de meeste olie ter wereld exporteert.

Hervormingsplannen

‘Het scheppen van banen is de sleutel van de hervormingsplannen van prins Mohammed en van de welvaart en de stabiliteit van het land op de lange termijn,’ zegt John Sfakianakis, hoofdeconoom aan het in Riyad gevestigde Gulf Research Centre. ‘Uiteindelijk word je er door de mensen op beoordeeld of je in staat bent geweest voor werkgelegenheid en inkomen te zorgen.’

De voortekenen zijn niet gunstig. Zelfs nu meer Saoedi’s een baan hebben gevonden in de particuliere sector, is in de drie jaar sinds de kroonprins zijn ambitieuze hervormingsplan Vision 2030 heeft gelanceerd de werkloosheid onder de autochtone bevolking enorm gestegen: van 11,5 procent in de eerste drie maanden van 2016 tot 12,9 procent in juli vorig jaar, het hoogste ooit vastgestelde percentage. De jeugdwerkloosheid is bijna 40 procent en voor jonge vrouwen is die nog veel hoger.

Naast het stimuleren van de Saoedisering in een steeds groter aantal sectoren heeft de overheid ook de heffingen verhoogd die bedrijven moeten betalen voor iedere buitenlandse arbeider: van 200 sar (ongeveer 48 euro) per maand tot 300 sar (72 euro) voor ondernemingen die meer Saoedi’s dan expats in dienst hebben, en tot 400 sar (96 euro) voor ondernemingen die minder Saoedi’s dan expats hebben. Riyad stelde in 2017 een heffing in voor expats van 100 sar (24 euro) per maand voor iedere persoon in hun huishouden; dat bedrag heeft het vorig jaar verdubbeld. Het doel is om het gat te dichten tussen de kosten van het in dienst nemen van een Saoedi en van een buitenlander – voorheen kregen Saoedi’s anderhalf tot drie keer zoveel betaald als expats.

Het zichtbaarste resultaat van de hervormingsplannen is dat in winkels en hamburgerrestaurants in de overal in de steden aanwezige overdekte winkelcentra Saoedi’s in de bediening werken of mobiele telefoons repareren, en auto-onderdelen of computers verkopen. Maar veel kleine en middelgrote bedrijven hebben vanwege de toegenomen arbeidskosten en de trage groei van de economie hun deuren moeten sluiten. ‘Als je de werkgelegenheid probeert te verbeteren, wat nu gebeurt, maar tegelijkertijd andere heffingen oplegt, zet je daarmee de bedrijven onder druk,’ aldus een Saoedische manager. ‘Je moet de bestaande bedrijven beschermen, maar sommige sluiten nu.’