Mail & Guardian | Johannesburg

Sinds de val van het communisme verwaterden de hechte banden tussen de Sovjet-Unie en overheden in heel Afrika. Op zoek naar nieuwe markten en partnerschappen probeert Moskou die nu weer aan te trekken.

Halverwege vorig jaar reed een onopvallende auto wekelijks voor bij het Grand Café in Bangui, de hoofdstad van de Centraal-Afrikaanse Republiek. Dat is een van de weinige plekken in de stad waar ze acceptabele cappuccino en croissants serveren. De inzittenden van het voertuig bleven niet in de zaak rondhangen, maar haalden hun bestelling af – honderden vers gebakken stokbroden – en reden de stad weer uit. Weinigen wisten het destijds, maar deze stokbroden waren misschien wel het eerste teken van de poging van Rusland om zijn invloed in Afrika nieuw leven in te blazen. Het brood was bestemd voor 175 Russische freelance-beveiligingsmedewerkers – beter bekend als huurlingen. Zij waren neergestreken in het paleis in Berengo, waar ooit keizer Jean-Bédel Bokassa resideerde, om meer dan duizend Centraal-Afrikaanse soldaten te trainen.

De Russische aanwezigheid in de Centraal-Afrikaanse Republiek bleef grotendeels onder de radar, tot eind juli 2018, toen bekend werd dat drie Russische journalisten waren gedood op de weg naar Sibut, 180 kilometer buiten de hoofdstad. Zij deden onderzoek naar de activiteiten van de schimmige Wagner Groep, een Russische paramilitaire organisatie die naar verluidt wordt gefinancierd en geleid door Jevgeni Prigozjin, een trouwe bondgenoot van president Vladimir Poetin.

De Wagner Groep zou ook de basis in Berengo runnen.

Niet veel later deden geruchten de ronde dat de Russen en de Wagner Groep onverwacht opdoken in heel Afrika. In Madagaskar zouden Russische lobbyisten geld verstrekken aan bepaalde kandidaten voor de presidentiële verkiezingen van 2018. In Soedan zou de Wagner Groep president Omar al-Bashir adviseren hoe hij zijn macht kon versterken. In de Centraal-Afrikaanse Republiek zou Rusland in ruil voor wapens voor een habbekrats mijnbouwcontracten afsluiten. In Djibouti werd een Russisch verzoek om een militaire basis aan te leggen slechts afgewezen na luidruchtig geklaag van de Verenigde Staten.

Ook in Zuid-Afrika meldden de Russen zich, in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van mei. Volgens de Zuid-Afrikaanse krant The Daily Maverick waren Russische agenten, gelieerd aan Prigozjin, van plan ‘een nepnieuwscampagne te lanceren ten gunste van het ANC en ten nadele van de oppositiepartijen DA en EFF, voor de verkiezingen van 2019’. Voorafgaand aan deze poging tot politieke inmenging had Rusland al heimelijk de gunsten gezocht van president Jacob Zuma. Gezamenlijk hadden ze tevergeefs geprobeerd een nucleaire deal te sluiten ter waarde van bijna 6 miljard euro.

Volgens documenten die in handen zijn van The Guardian was deze plotselinge golf van Rusland-gerelateerde controverse in Afrika geen toeval. In een verslag dat dinsdag 11 juni werd gepubliceerd, schrijven de journalisten Luke Harding en Jason Burke dat de documenten aantonen dat ‘Rusland zijn aanwezigheid in ten minste dertien landen in Afrika probeert te versterken, door banden aan te gaan met zittende machthebbers, militaire overeenkomsten te sluiten en een nieuwe generatie “leiders” en “geheim agenten” klaar te stomen.’

Een van de gelekte documenten bevat een kaart die aantoont hoe succesvol Rusland is geweest in het creëren van deze relaties. De Centraal-Afrikaanse Republiek, Madagaskar en Soedan worden ingeschaald als ‘niveau 5’, het hoogste niveau van samenwerking; Libië, Zuid-Afrika en Zimbabwe staan op niveau 4.

De documenten komen voort uit het Dossier Centre, een onderzoeksgroep in Londen die wordt geleid door de prominente Kremlin-criticus Michail Chodorkovsky, een verbannen Russische zakenman. Haffajees verhaal in aanloop naar de Zuid-Afrikaanse verkiezingen bouwde voort op dezelfde bron.