The Intercept  | New York

Het gebruik van dodelijke drones is geen monopolie meer van de VS. Turkije is verder dan andere landen met de ontwikkeling van eigen drones, het is ook het enige land dat ze geregeld inzet op eigen bodem, bij haar decennialange strijd tegen de separatisten van de Koerdische Arbeiderspartij, de PKK.

Door een drone op de korrel genomen worden is voor de meeste mensen geen pretje. Maar dat was niet te merken aan de tienduizenden toeschouwers op een vliegshow vorig najaar. Een militaire drone die daar was opgestegen, stuurde zijn beelden door naar een reusachtig beeldscherm op het podium. De opnamen van het publiek waren zo gedetailleerd dat je op het scherm je eigen gezicht in de massa kon herkennen. De toeschouwers zagen hetzelfde als de bestuurder van de drone. De kruisdraden die op de menigte zijn gericht, en cijfers over de hoogte en positie van de drone. ‘Je bent in beeld! Zwaai maar!’ riep de omroeper, waarop het publiek in gejuich uitbarstte.

Het leek een vliegshow als zovele, maar er was iets bijzonders mee. Deze show werd namelijk niet gehouden in de VS, pionier op het gebied van militaire drones en de plaats waar dit soort demonstraties meestal plaatsvinden, maar in Turkije, bij Istanbul. En dat onbemande vliegtuigje dat door het publiek werd toegejuicht, was ook niet in Amerika gemaakt, maar in Turkije. De toeschouwers waren blij dat ze in het vizier werden genomen omdat hun land daarmee bewees dat het zich bij de technologisch meest geavanceerde naties van de wereld had geschaard.

Voor hun land was het tweede dronetijdperk aangebroken. Daarin is het gebruik van dodelijke drones geen monopolie meer van de VS, het eerste land dat na 9/11 raketten door onbemande vliegtuigen liet afvuren. Uit onze wereldwijde telling van dodelijke droneaanvallen blijkt dat Turkije zich op dit vlak kan meten met de VS en Groot-Brittannië. Het gebruikt bewapende drones tegen IS in Syrië en langs de grenzen met Irak en Iran, waar de constante aanwezigheid van Turkse drones het tij heeft gekeerd in de decennialange strijd tegen de opstandelingen van de Koerdische Arbeiderspartij, de PKK.

Primeur

De VS had in 2001 de primeur van de allereerste droneaanval ter wereld en bleef meer dan tien jaar de belangrijkste gebruiker van onbemande vliegtuigen. Maar tegenwoordig beschikken al meer dan tien landen over deze technologie. Groot-Brittannië, Israël, Pakistan, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Nigeria en Turkije hebben sinds 2015 allemaal bewapende drones ingezet. Pogingen van Washington om de proliferatie tegen te gaan met exportbeperkingen hebben de wereldwijde zucht naar deze technologie niet kunnen beteugelen.

‘We zijn allang het stadium gepasseerd dat de proliferatie van gewapende drones nog te beheersen is,’ zegt Chris Woods, een journalist die zich met zijn onderzoeksorganisatie Airwars al meer dan tien jaar in het gebruik van drones verdiept. ‘Er zijn zo veel staten en niet-statelijke actoren die gewapende drones hebben en die ze zowel binnen als buiten hun landsgrenzen inzetten, dat we ons al lang en breed bevinden in het tweede dronetijdperk, het tijdperk van de proliferatie.’

De Amerikaanse export van Predator- en Reaper-drones staat onder streng toezicht van het Congres, dus de aanschaf daarvan blijft een lang en omslachtig proces. Daarom kiezen sommige afnemers voor China, dat al aan een tiental landen zijn CH-4 heeft geleverd, die vergelijkbaar is met de Predator (maar nog niet zo geavanceerd als de Reaper). En ook al zouden grote landen als Amerika of China de verkoop van deze wapens aan banden leggen, de geest is nu uit de fles: de technologie kan worden nagemaakt. Dat heeft Turkije gedaan. En Turkije is niet alleen verder dan andere landen met de ontwikkeling van eigen drones, het is ook het enige land dat ze geregeld inzet op eigen bodem, tegen eigen burgers.