360 | Amsterdam

Democratie moet van de burgers zelf komen, zei de Canadese schrijver en historicus Michael Ignatieff, nu het liberale Europa aan eensgezindheid dreigt in te boeten.

Hij en zeven andere genodigden, onder wie de Britse historicus Peter Frankopan, de Amerikaanse admiraal Michael Mullen, militair adviseur van de presidenten Bush jr. en Obama, en de Portugees José Manuel Barroso, oud-voorzitter van de Europese Commissie, bogen zich in een ronde tafelgesprek op de Nexus-conferentie in Amsterdam op 10 november j.l. over de uiteenvallende wereldorde.

Op andere locaties en overal ter wereld laten honderd-duizenden burgers eveneens hun stem horen. Minder genuanceerd weliswaar, maar op particulier niveau waarschijnlijk net zo begaan met de wereld als de bedachtzaam formulerende intellectuelen.

In het decor van de Wagners Walküre was er in de zaal van de Nationale Opera & Ballet een duidelijke scheidslijn te zien tussen zij die luisterden en zij die aan het woord waren. Sommige conversaties zijn het nou eenmaal waard om gevoerd te worden, ook als niet iedereen kan meedoen. Maar op straat kan het schisma tussen wij en zij vijandig worden en is er niet veel voor nodig om de opgekropte woede van gefrustreerde burgers te laten ontvlammen. En in sommige gevallen niet met onverdeeld succes.

Protestbewegingen hebben niet alleen massa nodig, maar ook onderhandelingstalent en een deugdelijk plan voor wederopbouw.