The Atlantic  | Washington D.C.

Klokkenluiders hebben een belangrijke rol in het bestrijden van corruptie en zelfverrijking. Nieuwe EU-wetgeving moet klokkenluiders beschermen; zonder angst voor represailles misstanden aan de kaak kunnen stellen is essentieel in een rechtstaat.

Als iemand bij Deutsche Bank of een andere Europese financiële instelling, accountantsfirma of belastingdienst belastende informatie heeft over Donald Trump, dan is dit een goed moment om die te delen.

Medewerkers van Deutsche Bank, die Trump leningen bleef verschaffen toen alle andere banken daar al lang mee waren gestopt, zouden misschien licht kunnen werpen op de bronnen van inkomsten van de president en de mate waarin hij door zijn schulden genoodzaakt is de Russen ter wille zijn. Gelukkig is er een nieuwe EU-richtlijn ter bescherming van klokkenluiders – bij de overheid en in de privésector – die een boekje opendoen over zelfverrijking door de elite waardoor het algemeen belang wordt ondermijnd. Vaak zijn er getuigen van corruptie, en zowel de democratie als de rechtsstaat is ermee gediend als die hun mond opendoen.

Net op tijd

Deze EU-wet, die afgelopen oktober officieel is aangenomen, komt net op tijd. Klokkenluiders zijn de levensader van een vrije samenleving. Wereldwijde invoering van wetten ter bescherming van klokkenluiders, een idee dat rond 1770 in Amerika ontstond, is onontkoombaar wanneer corruptienetwerken landsgrenzen overschrijden. Bij de zakendeals van Trump, die schimmig blijven, waren een Duitse bank en Russische investeerders betrokken en betrof het onroerend goed in tal van landen. De elf miljoen documenten die het Panama Papers-lek opleverde, brachten een wereldwijde industrie van belastingontduiking aan het licht. Het jaar daarvoor onthulde het zogeheten LuxLeaks-schandaal dat de regering van Luxemburg multinationals had geholpen bij belastingontduiking.

LuxLeaks had grote invloed op de Europese publieke opinie. De klokkenluider was Antoine Deltour, een Fransman die als junior accountant werkte bij PricewaterhouseCoopers in Luxemburg. ‘Toen ik daar twee jaar werkte,’ vertelde hij afgelopen september tijdens de oprichtingsvergadering van het Internationale Klokkenluidersnetwerk in het Schotse Glasgow, ‘controleerde ik de boeken van een klein bedrijf en zag ik dat dat geen salarissen betaalde, geen werknemers had en geen economische activiteit ontplooide, terwijl het wel miljoenen euro’s winst maakte door alleen maar geld te lenen aan een andere instelling in een land met hoge belastingen.’

Toen Deltour de geldstromen volgde, stuitte hij op winsten die noch in Luxemburg noch elders werden belast. Hij ontdekte uiteindelijk dat grote multinationals als Pepsi, IKEA en Deutsche Bank samenspanden met de regering van het kleine hertogdom om belastingverplichtingen te ontlopen.