Süddeutsche Zeitung | München 

Alles wat Google, Amazon, Netflix, Uber, PayPal, Thuisbezorgd, Car2Go en Spotify regelen, kan Yandex ook. Deze techgigant met statutaire zetel in Amsterdam beschikt over gegevens van miljoenen Russen en wekt daarmee het wantrouwen van het Kremlin.

Een maaltijdbezorger van Yandex rijdt op een step over de Tverskoi-boulevard in Moskou. – © Mikhail Tereshchenko / TASS / Getty Images

De afstanden in Moskou zijn groot. Maar hoewel je overdag zelden langer dan negentig seconden op de volgende metro hoeft te wachten, nemen veel Moskovieten liever de taxi. De benzine is goedkoop, de zitplaatsen zijn comfortabeler. En een taxi betekent in Moskou meestal Yandex Taxi. Dat bedrijf heeft de markt vrijwel geheel in handen met zijn app, evenals die van ontelbare andere digitale dienstverleningen. Yandex is diep doorgedrongen tot veel terreinen van het Russische leven.

Om de grootte van het bedrijf enigszins te bevatten, volstaat een opsomming: Google, Amazon, Netflix, Uber, PayPal, Thuisbezorgd, Car2Go en Spotify zijn diensten die ook in Rusland bestaan, maar die door één concern worden aangeboden. Het bedrijf is een succesverhaal en groeide met het kapitaal van buitenlandse investeerders uit tot een techgigant met een miljardenomzet. Niet altijd tot genoegen van de Russische regering onder Vladimir Poetin. Yandex beschikt over gegevens van miljoenen Russische burgers en is daarmee een machtsfactor die het Kremlin onder controle wil houden, zoals onlangs nog met een nieuw wetsontwerp.

Begin jaren negentig van de vorige eeuw was Yandex daar nog ver van verwijderd. Arkadi Volozj startte het bedrijf met een schoolvriend. In interviews benadrukt hij vaak dat hij het niet heeft ontwikkeld als Google-imitatie, maar minstens even vroeg op het idee is gekomen: al in 1994 werd de zoekmachine gepresenteerd, een van de eerste voor cyrillische lettertekens. Er kwamen steeds meer diensten bij en uiteindelijk ging Yandex in 2011 naar de beurs. Het aantal werknemers steeg naar de huidige tienduizend in negen landen.

Wie in gesprek gaat met de vaak heel jonge en goed opgeleide werknemers van het bedrijf ­– de meeste spreken meerdere talen – merkt al snel dat ze trots zijn op hun werkgever. ‘Het is bijna als werken in Silicon Valley,’ zegt er een. Midden in het centrum van de metropool, niet ver van de oever van de Moskva, heeft Yandex zijn intrek genomen in een groot kantorencomplex, een van de vele kantoren in de stad. Buiten veel glas en staal, binnen veel bonte kleuren, muren met planten en speelse decoraties. Er is een fitnessstudio en een oefenruimte voor bands, en op de binnenplaats zitten werknemers in de zon te discussiëren met hun tablet in de hand. De diensten die hier worden ontwikkeld, werken snel en betrouwbaar. Zoals Yandex Taxi: gebruikers reserveren via de app, die de reistijd en een vaste prijs berekend. Er wordt virtueel betaald, met een creditcard of contant. Een miljard ritten zou Yandex Taxi al hebben verzorgd, twee van de drie ritten in Moskou lopen via het bedrijf. In Rusland kon het concern zijn monopolie zelfs tegen Uber verdedigen: de Amerikaanse vervoersdienst waagde zich in 2017 op de Russische markt, maar trok zich snel weer terug met het oog op de machtige marktpositie van Yandex en nam genoegen met aandelen in Yandex Taxi. In plaats van de zwarte Uber-reclame blijven de rood-wit-gele Yandex-auto’s het straatbeeld domineren.