Die Zeit | Hamburg

Het begin van het nieuwe jaar vormt een hoogtepunt voor escaperooms en Exit-games. Overal laten groepen mensen zich vrijwillig opsluiten om vervolgens spelenderwijs aan verzonnen gevaren te ontsnappen. Wat drijft hen?

Het begint meteen goed. Het nieuwe jaar is nog niet begonnen of de minister-president van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, Armin Laschet, die wordt bewaakt door een tot de tanden gewapende speciale politie-eenheid, verkondigt dat de situatie buitengewoon ernstig is. ‘Het is tijd om onconventionele maatregelen te nemen.’ Hij hoopt en wenst dat de aanwezigen het gevaar dat de democratische rechtsstaat nu bedreigt, als een team zullen weten te bedwingen. Ze hebben een paar uur de tijd. Vertrek van de minister-president, deuren dicht, opgesloten.

Deze aflevering van het televisieprogramma Tatort, ‘Das Team’, uitgezonden op nieuwjaarsdag, was zelf een onconventionele maatregel. Opgenomen in minder dan twee dagen, zonder vast scenario, zonder speelplan, maar met een echte minister-president, was een briljant bedrieglijk stukje acteerkunst: een handvol commissarissen werd opgesloten in een kamer om de moord op een reeks politieagenten op te lossen. Degenen die opgesloten zaten, waren acteurs in een stuk waarvan ze de afloop niet kenden. Ze moesten experimenteren met hun angst, hun speurderskwaliteiten en hun instinct om een weg naar de vrijheid te vinden uit deze escaperoom. Alle beschikbare rechercheurs werden ingezet.

Daar houden de mensen van. Ook zij zijn klaar om mee te doen. Ze kennen het spel. Talloze mensen spelen tegenwoordig fanatiek dat ze zichzelf bevrijden: ze gaan naar escaperooms, vrijwillig. Overal ter wereld, in Osaka, Toronto, Boedapest. Al jaren laten miljoenen mensen – hun aantal neemt snel toe – zich voor een fors bedrag een uur lang opsluiten in een speciaal geprepareerde ruimte, die ze samen met vrienden, familie of collega’s bij een van de vele aanbieders hebben geboekt, om daar een gevaarlijk probleem op te lossen. Of ze zitten juist aan hun eigen keukentafeltje te speculeren en te gissen rond een bontgekleurde doos met een spel dat aanzienlijk goedkoper is, om een of andere variant van Exit te spelen. Het spel waar uitgeverij Kosmos net het vier en een half miljoenste exemplaar van heeft verkocht, waarmee het de nummer één in zijn soort is.

Hoe vinden we de uitgang?

De brandende kwestie in al deze gesloten speelruimtes is: hoe vinden we de uitgang? Maar terwijl bij de concurrentie – computerspellen van het type Fortnite – de held er flink op los schiet in zijn strijd om te overleven en een uitweg te vinden, rekenen escapespelers op de intelligentie van de groep.

Gezamenlijk ontsnappen is een gezelschapsspel geworden. Het idee van het spel is altijd hetzelfde: een handjevol mensen bevrijdt zichzelf uit een afgesloten ruimte, alleen door goed na te denken, te gokken, te overleggen, naar de sleutel te zoeken, te piekeren en codes te kraken, en iedereen levert zijn bijdrage. Onder tijdsdruk, zonder speelplan, met niet meer dan een paar raadselachtige kaarten ontwikkelen de spelers zich op hun weg naar buiten tot een team. Je gevoel zegt: in je eentje ben je verloren. Everybody matters, zoals filosoof Kwame Appiah zegt, en dit keer is dat echt waar.

Een kameleontische waarheid, te mooi om waar te zijn misschien. Want als de teamspirit op de proef gesteld wordt, gaat het niet om plezier alleen. Weg met het oude jaar, kom maar op met het nieuwe. Als een intelligente coach zulke ontsnappingsoefeningen aanbeveelt als een efficiënte en sfeerverbeterende techniek voor teambuilding, moet je ook goed nadenken over hoe het met de veerkracht van de groep is gesteld. Wie houdt wat vol? Hier een beetje paniek, daar een beetje faalangst; hoe zit het met claustrofobie, smetvrees?

Als start-ups, groepspraktijken, samengestelde gezinnen, verzekeringsafdelingen en examenklassen en masse naar escaperooms gaan om samen hun angst en stress te overwinnen door stapje voor stapje het raadsel op te lossen, mag het niet opeens misgaan. Al helemaal niet onder tijdsdruk. Vuurproef doorstaan, emotioneel kapitaal doeltreffend ingezet, goede indruk gemaakt, teamspirit getoond? Om daarna in hun gebruikelijke pseudogemeenschap nog beter samen te werken, vooral functioneel?