Los Angeles Times  | Los Angeles

Met zijn specifieke zinsbouw, driftbuien en wispelturigheid is de Amerikaanse president soms moeilijk te volgen. Onderzoekers proberen nu kunstmatige intelligentie te gebruiken om zijn woorden te ontcijferen.

Drie jaar geleden kreeg Bill Frischling een inval toen zijn computerprogramma Margaret probeerde een stukje tekst te verwerken uit een toespraak van president Trump. Het ging maar om 127 woorden en ze moesten in principe gaan over een veldslag in de Tweede Wereldoorlog, maar Trump vloog alle kanten uit. Hij veranderde lukraak van onderwerp en wisselde tussen werkwoordstijden, de zinsbouw raakte kant noch wal en hij stapelde voegwoord op voegwoord. Hij maakte bijzinnen binnen bijzinnen met daar weer een tussenzin dwars doorheen en plakte voorzetsel aan voorzetsel. Toen hij het voor de vierde keer over ‘winnen’ had, liep Margaret vast. ‘Het programma probeerde die tekst te begrijpen alsof het normaal Engels was, in plaats van het op te vatten als Trump-taal,’ zegt Frischling.

Hij besloot zijn programma een reboot te geven. Hij haalde er iemand bij die gepromoveerd was op machinale taalverwerking, om zijn Margaret af te leren een normale Engelse grammatica en zinsbouw te verwachten en beter inzicht te krijgen in Trump-taal. Met als gevolg dat Margaret nu veel beter is in het begrijpen van Trumps spraakpatronen en van Trump zelf – zijn tics, zijn trucs, zijn eigenaardigheden en gewoonten. Misschien wel beter dan veel Amerikanen. Margaret – genoemd naar een personage uit de tv-serie The West Wing die de handtekening van de president kan vervalsen – zal niet juichen, jammeren of wegzappen bij Trump. Het programma analyseert simpelweg alles wat hij zegt en hoe hij het zegt. Het probeert met behulp van algoritmen meer inzicht in zijn grillige karakter te krijgen op basis van een bestand met spraakgegevens dat al meer dan vier decennia beslaat.

Wat Margaret bijvoorbeeld heeft ontdekt: dat Trump heel snel kan blijven praten als hij overduidelijk staat te liegen. Een teken dat hem dat geen enkele moeite kost. ‘De meeste mensen zijn toch niet helemaal op hun gemak als ze niet de waarheid vertellen,’ zegt Frischling (48), een autodidact op het gebied van programmeren, die tijdens de pandemie thuis werkt in Great Falls in Virginia. ‘Maar Trump klinkt dan juist meer op zijn gemak.’

Margaret kan beoordelen hoe kalm of gestrest Trump is en kan volgens Frischling zelfs een beetje voorspellen wat hij zal gaan zeggen. Margaret kan ook vrij goed bepalen of Trump echt kwaad is of alleen maar doet alsof. Daarbij baseert het programma zich onder meer op zijn stiltes, zijn handgebaren, zijn spreeksnelheid, het soort bijvoeglijke naamwoorden dat hij gebruikt en de mate waarin hij afwijkt van zijn gebruikelijke toon en woordenschat. ‘Met elk woord dat hij zegt, wordt Margaret slimmer en beter in staat om nuances te onderscheiden,’ zegt Frischling.

Onverbloemd Trumpiaans

Het is natuurlijk niet voor het eerst dat onderzoekers zich buigen over de betekenis en consequenties van teksten uit de mond van een president. Lincolns beroemde toespraak bij Gettysburg telde slechts 272 woorden, maar er is een hele bibliotheek over volgeschreven. Kunstmatige intelligentie maakt het mogelijk om nog veel meer tekst veel diepgaander te analyseren.

Margaret heeft nu al meer dan elf miljoen woorden van Trump verwerkt, uit toespraken, tweets, boeken, kiezersbijeenkomsten, filmbeelden en radio- en tv-fragmenten van 1976 tot nu. En zo schaart de kunstmatige intelligentie zich bij al die taalkundigen, cognitiewetenschappers, psychologen, politicologen en andere deskundigen die zich buigen over Trumps onconventionele spreekstijl, de kern van zijn politieke kapitaal. Tijdens de coronacrisis waren er weer flinke doses onverbloemd Trumpiaans te horen op zijn dagelijkse persconferenties, waarop hij glashard bleef beweren dat alles goed ging en alle kritiek op mogelijk overheidsfalen wegwuifde.

Volgens computerwetenschappers kan AI in dataverzamelingen patronen ontwaren die te complex zijn om door een mens te worden herkend. Kenners van de inlichtingenwereld vermoeden dat buitenlandse inlichtingendiensten computeranalyses combineren met persoonlijkheidsprofielen en traditioneel mensenwerk om profielen op te stellen van Trump en andere wereldleiders. ‘Volgens mij stonden ze in het begin volkomen paf’ van Trump, zegt John Sipher, een voormalig CIA-agent die in Rusland gestationeerd was. ‘Ik denk dat ze inmiddels wel een idee hebben hoe ze hem kunnen bespelen.’