The Guardian | Londen

We vinden het doodnormaal dat de actualiteit elk moment van de dag kan inbreken en dan opeens geldt als het enige deel van de werkelijkheid dat er wérkelijk toe doet.

Het was een koude middag, die vrijdag de dertiende november van 2015, maar dat maakte het er alleen maar knusser op in de Old Town Bar, een van de oudste bruine kroegen van Manhattan. ‘Een warm, gezellig tentje zonder kapsones, ik ben er zeer op gesteld,’ zegt Adam Greenfield, die er die dag met een vriend tussen de houten schotjes zat voor een biertje en een frietje. ‘Het soort kroeg waar je in de loop van de tijd geschiedenis opbouwt.’ Greenfield is gespecialiseerd in stadsplanning en is daarom wat filosofischer aangelegd dan de meeste mensen, als het om onderwerpen als de aantrekkingskracht van knusse kroegen gaat. Maar iedereen die weleens in de Old Town Bar of een andere gezellige kroeg in een drukke stad is geweest, weet wat Greenfield en zijn vriend daar vonden: een plek om even bij te komen, bij te tanken, bij te praten. ‘En toen begonnen onze telefoons te trillen.’

Moslimterroristen hadden in Parijs met vuurwapens en zelfmoordvesten een aantal gecoördineerde aanslagen gepleegd, waarbij in totaal honderddertig doden vielen, onder wie negentig concertgangers in de Bataclan. Greenfield weet nog goed dat iedereen daar in New York tegelijkertijd naar zijn telefoon greep, ‘je voelde de temperatuur in de kroeg meteen zakken’. Van alle kanten klonken de meldingen van pushberichten in nieuwsapps en Facebooks veiligheidscheck, de nieuwe functie waarmee gebruikers in de buurt van de aanslagen hun vrienden konden laten weten dat ze ongedeerd waren. Het was alsof de knusse muren van de Old Town Bar ineens zo poreus waren ‘als een vergiet, alsof de buitenwereld met grote kracht door alle gaten naar binnen spoot’.

Het was niet voor het eerst dat Greenfield (die ooit als ontwerper voor Nokia werkte) enigszins schuldbewust besefte dat mobiele telefoons ons leven ook slechter kunnen maken. Het schrille contrast tussen de knusse sfeer in die kroeg en dat akelige nieuws uit Parijs illustreerde de kwetsbaarheid van zo’n plek en de ontspanning die je er vindt. In één klap kaapte het nieuws alle aandacht van zo’n beetje alle aanwezigen. Het deed er niet toe of ze vrienden of familie in Parijs hadden, of ze iets konden doen om te helpen of niet. De actualiteit brak gewoon binnen, verdreef de directe werkelijkheid van de kroeg en drong zich op als het enige deel van de werkelijkheid dat er wérkelijk toe deed.

Marinade van nieuws

Dat we er zelden bij stilstaan hoe vreemd zo’n inbraak in onze dagelijkse werkelijkheid eigenlijk is, komt doordat dit voor velen van ons tegenwoordig een doodnormale situatie is. We baden continu in een marinade van nieuws. ’s Ochtends kunnen we het belangrijkste nieuws al hebben doorgenomen, voordat we ook maar met iemand een woord hebben gewisseld. In de bus of wachtend in de rij doden we de tijd met scrollen op Twitter, dat ons meesleurt in het drama van de presidentspolitiek of een humanitaire ramp. Volgens een onderzoek neemt naar schatting 70 procent van ons zijn smartphone of tablet mee naar bed.

Men maakt zich de laatste jaren erg druk om de hoeveelheid tijd die we aan die apparaten besteden en wat dat mogelijk met onze hersenen doet. Maar één daarmee verbonden psychische verschuiving blijft bijna onopgemerkt: de mate waarin voor een bepaald deel van de bevolking het nieuws steeds meer tijd opslokt – en, iets subtieler, ook steeds centraler komt te staan in onze subjectieve beleving van de werkelijkheid. De wereld van de nationale politiek en internationale crises kan daardoor belangrijker en zelfs echter gaan lijken dan onze directe omgeving – onze familie, onze werkkring, onze wijk.

Het is niet simpelweg dat we veel te veel naar onze schermen zitten te turen, maar die schermen hebben bovendien iets veranderd aan de manier waarop we in de wereld staan: het nieuws is niet langer een decoronderdeel in ons leven, maar vormt er het hoofdtoneel van. De wijze waarop tv- en krantenjournalisten de actualiteit altijd al beleefden, is nu ook de manier waarop miljoenen nieuwskijkers die beleven.