360 | Amsterdam

Het gaat er niet om wát iemand denkt, maar hóé hij of zij denkt. Het is een uitspraak van de Brits-Amerikaanse criticus Christopher Hitchens en komt overeen met bijvoorbeeld het belang dat in de wiskunde gehecht wordt aan de ‘weg ernaartoe’.

Niet per se aan het juiste antwoord. Daar zit een zekere logica in. We zijn eraan gewend geraakt een standpunt te verdedigen, zonder dat we inzicht verschaffen in hoe dat tot stand is gekomen. In die fase, waarin er nog ruimte is om tijdens een discussie of debat een idee uit te werken zonder te weten waar het toe zal leiden, kunnen de mooiste nieuwe waarheden gevonden worden. Terwijl zekerheid de kracht van de twijfel wegneemt, en de strijd om onverenigbare idealen met elkaar te verzoenen niet meer gevoerd wordt. Die is namelijk al beslist. En krijg die hakken maar eens uit het zand.

Over dat intolerante klimaat wordt heel wat afgeschreven. En in datzelfde klimaat wordt ook heel veel ópgeschreven. Omdat wij mensen van elkaar gescheiden worden door verschillende belangen, die blijkbaar moeilijk te verenigen zijn, gaan we constant het duel aan. Op zich niets mis mee. Integendeel. Alleen wat deze tijd kenmerkt, is dat bij de eerste strike meteen de toon gezet is, het allang niet meer gaat over wat daaraan vooraf is gegaan en het vonnis direct wordt uitgesproken.

Omdat wij mensen van elkaar gescheiden worden door verschillende belangen, die blijkbaar moeilijk te verenigen zijn, gaan we constant het duel aan

Is er een teen geraakt? Een controversieel stuk gepubliceerd, een abject boek gebruikt of anderszins afgeweken van de consensus, dan volgt in het ergste geval ontslag. Publieke schaamte en sociale spot krijg je direct cadeau. Over die ‘afrekencultuur’ schreven een indrukwekkende en diverse lijst schrijvers en andere prominenten een open brief, en kregen, drie keer raden, lik op stuk. Populaire verontwaardiging legt nu eenmaal meer gewicht in de schaal. Ongeacht of er een kern van waarheid in zit.

Het kan niet de bedoeling zijn in een democratie om schrijvers, of wie dan ook, tot zwijgen te brengen of hun stem in te snoeren. Dat werkt verlammende zelfcensuur in de hand. (Hoe wenselijk dat in sommige kwesties aan gene zijde van de politieke kloof dan ook zou zijn.) Als schrijvers, politici, academici en andere opiniemakers bang zijn hun eigen stem te laten horen en ervoor kiezen ‘online fuss’ te voorkomen, moeten wij het straks stellen zonder origineel gedachtegoed. Alles liever dan dat.