The Continent  | Johannesburg

Paul Rusesabagina werd door Hollywood gevierd omdat hij meer dan duizend Tutsi’s had gered tijdens de genocide in 1994, maar onlangs werd hij in Rwanda gearresteerd wegens terrorisme. ‘De ijzingwekkende boodschap aan tegenstanders van het regime is kraakhelder: kritiek wordt niet getolereerd.’

Of je het nu leuk vindt of niet: Hollywood heeft de macht om voor de rest van de wereld het beeld van de Afrikaanse landen te bepalen. Voor oudere generaties was het continent synoniem met de koloniale clichés die in Zulu of Out of Africa werden neergezet. De recentere speelfilm The Last King of Scotland – over de Oegandese dictator Idi Amin, vanuit het perspectief van een witte arts – versterkt alle negatieve stereotypen over Afrikaanse machthebbers, en Madagascar wekt de indruk dat er alleen maar dieren op dit eiland rondlopen. Hotel Rwanda was andere koek. De film toont de Rwandese genocide in al zijn gruwelijkheid en de hoofdpersoon is een Afrikaan (hoewel gespeeld door een Afro-Amerikaan). Don Cheadle vertolkt de rol van Rusesabagina, de waarnemend manager van het sjieke Hôtel des Mille Collines in Kigali.

Terwijl om hem heen het geweld in alle hevigheid om zich heen greep, gebruikte Rusesabagina – in het echt en in de film – zijn positie om meer dan duizend Tutsi’s in het hotel te laten schuilen, waarmee hij uiteindelijk hun leven redde. Dankzij de film werd Rusesabagina de beroemdste Rwandees buiten Rwanda en een internationale held. Hij werd het symbool van menselijkheid te midden van de ondenkbare gruwelijkheid van de genocide, en een symbool van hoop voor het nieuwe Rwanda dat uit de as zou herrijzen.

Wederopstanding

En inderdaad verrees uit de as een nieuw Rwanda. De wederopstanding vond (en vindt) plaats onder president Paul Kagame, onder wiens leiding dit kleine landje uitgroeide tot een van de veiligste en snelst ontwikkelende landen van het continent. Maar het echte leven is geen filmscript en helden hebben een beperkte houdbaarheid.

Neem Rusesabagina. Hij bleef niet lang in het nieuwe Rwanda: als criticus van de regering werd de grond hem te heet onder de voeten en in 1996 week hij uit naar het buitenland. Hij werd Belgisch staatsburger en bemachtigde een greencard [verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd] voor de VS. Van daaruit uitte hij steeds scherpere kritiek op de Rwandese regering en sloot hij zich aan bij steeds radicaler wordende oppositiegroepen.

Zijn belangrijkste punt van kritiek is dat de regering geen verantwoording aflegt voor zelf begane wreedheden: de bloedbaden die door Kagames rebellen werden aangericht om een einde te maken aan de genocide, en de slachtingen die Rwandese soldaten daarna aanrichtten onder Hutu’s die vluchtten naar buurland Congo. Dat Rusesabagina zich heeft gelieerd aan het National Liberation Front (FLN), de gewapende vleugel van een politieke partij in ballingschap die heeft opgeroepen tot het omverwerpen van de regering, is onderwerp van controverse.