360 | Amsterdam

Suzanne Schols, ooit werkzaam als public affairs-adviseur in Brussel, dook als kunstacademiestudent diep in het fenomeen ‘diplomatieke geschenken’. Ze vroeg zich bijvoorbeeld af welke invloed cadeaus hebben op de relaties tussen landen. Wat haar vooral interesseerde was het sociale scenario waarin iedereen weet hoe de verhoudingen liggen, maar diplomatie wordt bedreven om pijnlijke situaties te omzeilen.

Polite Fictions was nooit bedoeld als het project dat het is geworden. Een paar jaar geleden, toen ik nog als public affairs-adviseur in Brussel werkte, las ik een artikel over de ‘grot van Ali Baba’, de ruimte waar geschenken aan leden van de Europese Commissie worden opgeslagen. Pas jaren later, op de kunstacademie, begon ik dieper over dat bericht na te denken. Er kwamen vragen op over de betekenis, intenties en het belang van die voorwerpen die daar maar lagen in een kamer ver onder het hoofdkwartier van het uitvoerend orgaan van de EU. Ik begon me af te vragen: wat besluiten de mensen die aan de macht zijn elkaar cadeau te geven en waarom? Wat voor invloed hebben die keuzen op de relaties en de machtsdynamiek tussen de landen en instituties die ze vertegenwoordigen? Welke boodschappen brengen die geschenken over en wat kunnen die schenkingen ons zeggen over de manier waarop internationale relaties worden onderhouden?

Ik was misschien naïef om te denken die ik die cadeaus zomaar kon fotograferen. Diplomatieke geschenken worden vaak beschouwd als een symbool van vriendschap en respect. Het zijn typisch objecten en kunstvoorwerpen die bedoeld zijn om uit te stallen en te bekijken, en ook als zodanig publiekelijk worden uitgewisseld. Er zijn talloze voorbeelden van leiders die glimlachend naar de camera geschenken overhandigen of ontvangen. Maar cadeaus kunnen ook ingewikkelde dingen zijn. Ze horen zonder bijbedoelingen gegeven te worden, maar kunnen toch verplichtingen en verwachtingen scheppen. En wat de een waardevol of veelbetekenend vindt, kan door een ander als triviaal of kwetsend worden opgevat. Cadeaus dragen de mogelijkheid in zich van wederzijds begrip of misverstand. Ze kunnen een relatie verbeteren, of vergiftigen.

Toen ik na heel wat e-mails werd ontvangen in het Berlaymontgebouw in Brussel om ‘de grot’ te bekijken, besefte ik me al snel de paradoxale aard van de geschenken. 

‘Ali Baba Cave’ – © Suzanne Schols