Law & Liberty | New York

In de westerse samenlevingen is een nieuw totalitarisme in opkomst, aldus de conservatieve essayist Theodore Dalrymple. Wie de doelen van bepaalde sociale bewegingen zoals Black Lives Matters niet steunt, wordt bestempeld als vijand en ziet zijn carrière gevaar lopen.

In 1977 publiceerde de Franse essayist Jean-François Revel een traktaat met de titel De totalitaire verleiding. Daarin hekelde hij de faiblesse – het zwak – van de westerse intelligentsia voor stalinistisch getinte dictaturen, dat hij als oneerlijk, aanmatigend, stompzinnig en kwaadaardig bestempelde.

Je had kunnen denken – ík in elk geval wel – dat met de ondergang van de Sovjet-Unie de totalitaire verleiding voor eens en voor altijd was bezworen. Dat was natuurlijk een bijzonder oppervlakkige zienswijze. In plaats van te verdwijnen, balkaniseerde de verleiding, bij wijze van spreken, en werd ze ook gerepatrieerd. Het totalitarisme was vrij overtuigend aan de kaak gesteld als iets wat inherent absurd was, intellectueel van generlei waarde en met een catastrofale uitwerking. Maar dat was niet voldoende om het minder verleidelijk te maken, althans niet voor wie een volledige oplossing wil voor alle kleine problemen des levens, zoals hoe en waarvoor wij moeten leven. Wat theoretisch een oplossing lijkt, kan in de echte wereld een duizendtal rampen veroorzaken.

Natuurlijk vergt het een zeker opleidingsniveau om zich door het totalitarisme te laten verleiden: het spreekt bijvoorbeeld geen ongeletterden aan, maar alleen intelligentsia. Die laatsten zijn door de uitbreiding van het hoger onderwijs, of in elk geval door het volgen daarvan, bijna exponentieel in aantal toegenomen. Achteraf gezien is het niet verwonderlijk dat het totalitarisme zijn sirenenzang voortzet in voorheen liberale samenlevingen, vooral wanneer de jongeren, altijd in voor radicale ideeën, zich geconfronteerd zien met reële maar hardnekkige problemen die schijnbaar erger zijn dan die van de vorige generatie.