360 | Amsterdam

Rouw is rauw, schreef Connie Palmen over het verlies van haar eerste echtgenoot. Daarmee verhief ze het woord met de opeenvolgende letters r, a, u en w tot de adelstand, een speciale categorie die nog moet worden toegevoegd in het Algemeen Nederlands Rouw Woordenboek. Omdat het precies verwijst naar wat het is, bloederig, ruw, hard en onaangenaam. (Niet-gekookt voedsel buiten beschouwing gelaten, want dat kan het tegenovergestelde zijn, lekker, gezond en vers.)

In elke cultuur, waar ook ter wereld vraagt het verlies van een dierbare om een ritueel dat het afscheid, in ieder geval formeel, een vorm geeft. Zelfs in het zuinige Nederland gaat de uitvaart-industrie mee met de tijd. Waar voorheen de afscheidsrituelen over werden genomen door doodgravers, mag nu iedereen een kist dragen en is zelfs die kist niet meer een voldongen feit. De wet op lijkbezorging staat mondjesmaat allerlei alternatieven toe, zoals het zeemansgraf voor niet-stuurlui en ‘alkalische hydrolyse’ oftewel ‘resomeren’, waarbij het lichaam van de overledene in water en loogzout onder hoge temperatuur en luchtdruk wordt afgebroken en er schoon, wit poeder overblijft, vergelijkbaar met de asresten na een crematie.

Alle beslissingen die nabestaanden zelf kunnen nemen zouden helpen bij de verwerking van verlies. Als de dood van een dierbare al te verwerken valt. En moeten we inderdaad werken om te verwerken? 

Moeten we inderdaad ‘werken’ om te verwerken?

Janet in het artikel van Traci Brimhall (p.10) heeft een arbeidsintensieve dagelijkse exercitie ontdekt die haar heelt; ook een kandidaat-woord voor het ANRW omdat letterlijk uiteengereten wordt wat bij elkaar hoort. Ze gebruikt de gedroogde bloemen van haar moeders begrafenis om elke dag een nieuwe creatie te maken, honderd dagen lang schept ze met bloemblaadjes en stengels een nieuwe vorm, legt deze vast, haalt dan alles weer uit elkaar en bergt de gedroogde stukjes bloem op.

In rijke landen en grote steden is nauwelijks tijd voor de dood en al helemaal niet voor een collectief gedragen verlies dat in kleinere dorpen nog een langdurig en troostend ritueel kan zijn. Om de ziel bijgevolg individueel van die zwaartekracht te ontdoen is fysieke inspanning (afleiding) en creativiteit (concentratie) een beproefde methode om van het onbegrijpelijke een vaste, beheersbare compositie maken. Connie schrijft tegen het vergeten. Janet maakt elke dag een herbarium van de rouw en Traci raakt geïnspireerd en vermaalt haar verlies in een blender tot winst, haar manier om het onzichtbare zichtbaar te maken.

Katrien Gottlieb
gottlieb@360international.nl